بود كه ميزان مصدر باشد چون ميعاد * ( وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ ) * و كم مكنيد مردمان را * ( أَشْياءَهُمْ ) * چيز هاى ايشان را يعنى حقوق ايشان را كم مكنيد و در خريد و فروخت خيانت مورزيد و اشياء هم گفت بر سبيل تعميم تا تنبيه باشد بر آنكه ايشان در حقير و جليل و قليل و كثير بخس ميكردند * ( وَلا تُفْسِدُوا فِي الأَرْضِ ) * و فساد مكنيد بكفر و خيانت و ظلم و فساد مكنيد در زمين * ( بَعْدَ إِصْلاحِها ) * پس از اصلاح حقتعالى آن را ببعثت انبيا و انزال كتب و يا پس از آنكه اباى شما اصلاح آن ميكردند بايفاء كيل و وزن اضافه اصلاح بارض مانند اضافهء بل مكر الليل و النهار است * ( ذلِكُمْ ) * اينعمل كردن شما به آن چه شما را به آن ميفرمائيم و اجتناب شما از آنچه شما را از آن نهى ميكنم * ( خَيْرٌ لَكُمْ ) * بهتر است هر شما را * ( إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ) * اگر هستيد شما گرويدگان معنى خيرية يا زيادتى مطلقه است و يا زيادتى در انسانية و حسن احدوثه و جمع مال و تقييد خيرية با ايمان جهت آنست كه بدون ايمان علم بخيرية امور مذكوره حاصل نميشود و چون قوم شعيب در شهرها بوقت كيل و وزن خيانت كردندى و در صحرا راه زدندى از اين جهت بعد از منع ايشان از بخش نهى ايشان كرد از قطع طريق و فرمود كه * ( وَلا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِراطٍ ) * و منشينيد بهر راهى كه به جهت اخذ مال * ( تُوعِدُونَ ) * بترسانيد مردمان را و يا بطريق باج و تمنا از مردمان مال ستانيد و يا بهر طريقى از طريق دين منشينيد مانند شيطان و مردمان را از آن مرمانيد و منع مكنيد و بنا بر اين ( صراط حق ) اگر چه يكى است ليكن منشعب است بمعارف و حدود و احكام مرويست كه بر سر راهها نشستندى و هر كس كه بملازمت شعيب ميرفت گفتندى كه شعيب كذابست بايد كه شما را در فتنه نيندازد و هر كه به او ايمان آوردى تخويف او كردندى پس شعيب فرمود كه بر سر راههاى منشينيد كه وعيد كنيد طالبان راه حقتعالى را * ( وَتَصُدُّونَ ) * و باز داريد * ( عَنْ سَبِيلِ اللَّه مَنْ آمَنَ ) * از راه خدا آن كس را كه ايمان آورده است * ( بِه ) * بخداى و بنا بر آنكه صراط احكام و حدود شريعت باشد ضمير راجعست بان و من مفعول تصدون است بر اعمال اقرب و اگر مفعول توعدون باشد پس تصدون در اين موقع حال خواهد بود يعنى ترسانيديد آنان كه گرويده‌اند به خدا در حالتى كه باز مىداريد ايشان را از راه حقتعالى * ( وَتَبْغُونَها عِوَجاً ) * و ميجوئيد در راه خداى تعالى كجى يعنى طلب بطلان آن ميكنيد بالقاى شبهات و يا وصف آن براى مردمان باعوجاج * ( وَاذْكُرُوا ) *