مفعول له است و يا مصدر در موقع حال و در تقييد فاحشة بشهوة وصف ايشانست بصفت بهيميه صرفه و تنبيه بر آنكه عاقل سزاوار آنست كه غرض او از مباشرت طلب ولد و بقاء نوع باشد نه قضاء و طرو بعد از آن اضراب كرد از انكار باخبار از حال ايشان كه مؤدى بارتكاب امثال اين فاحشه است و فرمود كه * ( بَلْ أَنْتُمْ ) * بلكه هستيد شما * ( قَوْمٌ مُسْرِفُونَ ) * گروه اسرافكنندگان و از حد در گذشتگان و معتاد در آن و يا اضراب است از انكار بر اين فاحشه بمذمت بر جميع معايب ايشان و يا اضراب از محذوفست تقدير اينكه ( لا عذر لكم بل انتم قوم عادتكم الاسراف ) * ( وَما كانَ جَوابَ قَوْمِه ) * و نبود جواب قوم لوط كه اهل سدوما بودند در برابر اين كلام * ( إِلَّا أَنْ قالُوا ) * مگر آنكه گفتند بمؤمنان از روى نصيحت و يا بعضى از ايشان ابناى جنس خود را گفتند كه * ( أَخْرِجُوهُمْ ) * بيرون كنيد لوط و دختران او را يا آنهايى را كه بوى ايمان آورده بودند * ( مِنْ قَرْيَتِكُمْ ) * از ديهء خودتان يعنى از سدوما پس بر سبيل استهزا گفتند * ( إِنَّهُمْ ) * بدرستى كه لوط و متابعان او * ( أُناسٌ يَتَطَهَّرُونَ ) * مردمانىاند كه طلب پاكيزگى ميكنند از اين عمل كه ما ميكنيم و در اين عمل با ما متفق نيستند حقتعالى به جهت اصرار ايشان بر اين عمل قبيح و ساير فواحش ديگر عذاب بر ايشان نازل ساخت چنان كه تفاصيل آن بيايد و چون آيه عذاب نازل شد * ( فَأَنْجَيْناه ) * پس نجات داديم لوط را از آن * ( وَأَهْلَه ) * و كسان او را يعنى اهل البيت و مؤمنان * ( إِلَّا امْرَأَتَه ) * مگر زن او كه واهه نام داشت و كفر خود پنهان ميكرد و كفار را بر انكار لوط عليه السّلام اغوا مىنمود * ( كانَتْ مِنَ الْغابِرِينَ ) * بود از باقىماندگان در ديار خود يعنى در رفتن با لوط اتفاق نكرد و در ميان قوم هلاك شد و تذكير باعتبار تغليب ذكور است و گويند از مسلمانان بود اما به جهت تخلف از بيرون رفتن به آن عذاب گرفتار شد و اول اصح و اشهر است * ( وَأَمْطَرْنا ) * و ببارانيديم * ( عَلَيْهِمْ ) * بر كفار قوم لوط عليه السّلام * ( مَطَراً ) * بارانى و چه بارانى يعنى نوعى از باران عجيب و آن سنك باران بود كه بر سر قوم باريده شد و گويند كه اهل شهر به زمين فرو رفتند و كسانى كه از ايشان در سفر بودند سنك باران بر سر ايشان فرود آمد * ( فَانْظُرْ ) * پس درنگر اى بيننده به چشم عقل كه * ( كَيْفَ كانَ ) * چگونه بود * ( عاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ ) * سرانجام و آخر كار گنه كاران را و افراط نمايندگان در طغيان و عصيان كه آن استيصال ايشان بود در دنيا قبل از رسيدن به عذاب اخروى و عقاب ابدى و تفصيل قصهء لوط و قوم او بروايت حمزهء ثمالى و ابى بصير از أبي جعفر عليه السلام