* ( اللَّه ) * از خدا * ( وَاتَّخَذْتُمُوه ) * و فرا گرفته‌ايد شما امر خداى را * ( وَراءَكُمْ ) * از پس پشت خود * ( ظِهْرِيًّا ) * هم چه چيزى فراموش شده و انداخته شده در پس پشت يعنى حق تبار من نگاه مىداريد و فرمان پروردگار من در پس پشت مىافكنيد به جهت اشراك شما به او و اهانت برسول او اين كلام احتمال انكار و توبيخ و رد و تكذيب دارد و ظهرى منسوب به ظهر است و كسر آن از تغيرات نسب است چون انسى كه بمعنى منسوب بانس است * ( إِنَّ رَبِّي ) * بدرستى كه پروردگار من يعنى علم او * ( بِما تَعْمَلُونَ ) * به آن چه شما مىكنيد * ( مُحِيطٌ ) * احاطه كننده است بر وجهى كه هيچ چيز بر او پوشيده نيست و شما را بر آن مجازات خواهد بود پس بر سبيل تهديد فرمود كه * ( وَيا قَوْمِ اعْمَلُوا ) * و اى گروه من عمل كنيد * ( عَلى مَكانَتِكُمْ ) * بر حالة و هيئت خود از شرك و بخس * ( إِنِّي عامِلٌ ) * بدرستى كه من نيز عمل كننده‌ام و متمكن در كار خود * ( سَوْفَ تَعْلَمُونَ ) * زود باشد كه بدانيد * ( مَنْ يَأْتِيه ) * آن كس را بيايد به دو * ( عَذابٌ يُخْزِيه ) * عذابى كه او را رسوا كند و يا بفضيحت تمام او را هلاك كند مثل اين كلام در سورة الانعام مذكور شد و ذكر فا در آن سوره در فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ به جهت تصريحست به آن كه اصرار و تمكن بر آن سبب عذاب مخزيست و ترك اين آنجا به جهت آنست كه جواب سايل است كه گويد فما ذا يكون بعد ذلك پس اين ابلغ باشد در تهويل و قوله * ( وَمَنْ هُوَ كاذِبٌ ) * عطف است بر من ياتيه يعنى بدانيد آن كس را كه او دروغ گوى است بزعم شما و به جهت آن به عذاب خزى مؤاخذه شود مراد آنست كه زود باشد كه بدانيد كه من بر حقم نه شما در انوار گفته كه اين عطفست بر من ياتيه نه به جهت آن كه اين قسم از آن باشد مثل ستعلم الكاذب و الصادق بلكه به جهت آن كه ايشان چون تهديد و تكذيب شعيب كردند او گفت سوف تعلمون من المعذب و الكاذب منى و منكم و گويند كه قياس و من هو صادق بود تا اول بايشان راجع باشد و ثانى بشعيب ليكن چون ايشان دعوى كذب او مىكردند فرمود كه و من هو كاذب على زعمهم * ( وَارْتَقِبُوا ) * و انتظار بريد آن را كه من ميگويم از آمدن عذاب * ( إِنِّي مَعَكُمْ رَقِيبٌ ) * بدرستى كه من نيز با شما منتظرم رقيب فعيل است بمعنى راقب چون رحيم و يا بمعنى مراقب چون عشير يا بمعنى مرتقب چون رفيع از امام رضا ( ع ) مرويست ما احسن الصبر و انتظار الفرج اما سمعت فول العبد الصالح و ارتقبوا انى معكم رقيب * ( وَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا ) * و آن هنگام كه آمد عذاب ما * ( نَجَّيْنا شُعَيْباً ) * نجات داديم شعيب را * ( وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَه ) * و آنان را كه ايمان آورده بودند با او