عملهاى بد باز دارد * ( قالُوا ) * گفتند ايشان در جواب لوط * ( لَقَدْ عَلِمْتَ ) * بدرستى كه تو ميدانى كه * ( ما لَنا ) * نيست ما را * ( فِي بَناتِكَ ) * در دختران تو * ( مِنْ حَقٍّ ) * هيچ حاجتى * ( وَإِنَّكَ لَتَعْلَمُ ) * و بدرستى كه تو ميدانى * ( ما نُرِيدُ ) * آنچه ما ميخواهيم از اتيان بذكر آن * ( قالَ ) * فرمود لوط در جواب ايشان كه * ( لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً ) * كاشكى مرا ميبود بر دفع شما قوتى و ميتواند بود كه لوط بر شرطية خود باقى باشد نه بمعنى تمنى و جواب آن محذوف باشد و معنى اينكه اگر مرا در نفس خود قوتى باشد هر آينه شما را دفع كنم * ( أَوْ آوِي ) * يا پناه گيرم و بازگردم * ( إِلى رُكْنٍ شَدِيدٍ ) * بر كنى سخت يعنى عشيره و قبيلهء كه بمدد ايشان منع شما توانم كرد مرويست كه جبرئيل عليه السّلام چون اين سخن از لوط بشنيد گفت ان ركنك لشديد و در احاديث صحاح وارد است كه حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود كه رحم اللَّه اخى لوطا كان يأوي الى ركن شديد يعنى به خدا پناه گرفت و خدا او را يارى داد چه ملجاء در ماندگان و پناه عاجزان جز درگاه او نيست و آورده‌اند كه لوط در خانه را فرو بسته بود و از پس در با قوم خود مجادله ميكرد ايشان ديوار را بشكافتند و خواستند كه به خانه درآيند لوط بغايت مضطرب شد و اندوه ناك گشت ملائكه چون او را به آن اضطراب و جزع ديدند * ( قالُوا يا لُوطُ ) * گفتند اى لوط * ( إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ ) * بدرستى كه ما فرستادگان پروردگار توايم و بجهة عذاب ايشان نازل شده‌ايم دل قوى دار كه ايشان * ( لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ ) * نرسند باضرار و ايذاى تو يعنى ضرر ايشان به تو متوجه نشود و قدم از ميان بيرون نه و ايشان را با ما گذار پس لوط در را گشوده ايشان باندرون آمدند و قصد فرشتگان كردند جبرئيل پيش ايشان باز شد و پر خود را بر رويهاى ايشان ماليد همه كور شدند و از خانه لوط بيرون رفتند و ميگفتند حذر كنيد كه مهمانان لوط ساحرند و ما را بسحر كور كردند جبرئيل فرمود كه اى لوط * ( فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ ) * پس ببر كسان خود را * ( بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ ) * بپاره از شب يعنى بعد از گذشتن برخى از شب و ابن عباس فرمود كه ببر آنها را در تاريكى شب تا كسى شما را نه بيند * ( وَلا يَلْتَفِتْ ) * و بايد كه واپس ننگرد * ( مِنْكُمْ أَحَدٌ ) * از شما يكى * ( إِلَّا امْرَأَتَكَ ) * استثنا است از قوله * ( فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ ) * يعنى همه اهل خود را ببر مكر زن خود را كه او كافره است و ميتواند بود كه استثنا باشد از قوله لا يلتفت مانند ما فَعَلُوه إِلَّا قَلِيلٌ و نصب او نظر باصل استثنا باشد و اگر چه افصح رفع است بر بدليت هم چنان كه قرائت ابن عامر و ابو عمرو است و مؤيد احتمال اخير است اينكه در روايت آمده كه چون لوط با اهل خود از