معنى آنست كه مر هر گروهى را در روز قيامت رسولى باشد كه منسوب به او بوده باشد در دنيا و چون رسول ايشان بموقف حساب آيد گواهى دهد بر ايشان بكفر و ايمان و حكم كند ميان ايشان به ثواب مؤمن و عقاب كافر لقوله وَجِيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَالشُّهَداءِ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ آورده‌اند كه بعد از نزول آيه وَإِمَّا نُرِيَنَّكَ الآيات كفار مكه استعجال عذاب كردند اين آيه آمد * ( وَيَقُولُونَ ) * و ميگويند كافران از روى استعجال و استهزاء و استبعاد * ( مَتى هذَا الْوَعْدُ ) * كى باشد اين عذاب موعود و چرا فرو نمىآيد * ( إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ) * اگر هستيد راستگويان در اين وعيد خطاب با پيغمبر است و مؤمنان كه اهل شرك را تخويف ميكردند * ( قُلْ لا أَمْلِكُ ) * بگو اى محمد صلَّى اللَّه عليه و آله من مالك نيستم * ( لِنَفْسِي ) * براى نفس خود * ( ضَرًّا ) * زيانى از مرك و بيمارى و قحطى و غم و عذاب و امثال آن * ( وَلا نَفْعاً ) * و نه سودى را از زندگانى و تندرستى و خصب و ثواب يعنى قادر نيستم بر دفع ضر و جر نفع براى خود * ( إِلَّا ما شاءَ اللَّه ) * مگر آنچه خواهد خداى كه من مالك آن شوم يعنى همه در تحت تصرف او است و من بر آن قدرت ندارم مگر كه مرا تمكين و اقتدار فرمايد بر آن پس چگونه استعجال كنم در طلب ضر كه آن نزول عذاب و عقوبتست بر شما و ميتواند بود كه استثنا منقطع باشد يعنى ليكن خداى آنچه اراده او تعلق ميگيرد و مشيت و حكمت او تقاضاى مىكند صدور مييابد * ( لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ ) * مر هر گروهى را وقتيست معين براى هلاك ايشان * ( إِذا جاءَ أَجَلُهُمْ ) * چون بيايد وقت عذاب ايشان * ( فَلا يَسْتَأْخِرُونَ ) * پس واپس نيايند از اجل خود * ( ساعَةً ) * اندك زمانى * ( وَلا يَسْتَقْدِمُونَ ) * و پيشى نگيرند بر آن بلكه چون آن وقت مقدر در رسد همه مستاصل و هلاك شوند اين متضمن تهديد مشركانست و آنكه ساعت بساعت عذاب الهى بر شما فرود آيد و شامت تكذيب در روزگار شما رسد و بعد از حلول عقوبت اظهار حسرت و ندامت سود ندارد تدبير خود امروز كن اى خواجه كه فردا هر چه كه فرياد كنى سود ندارد * ( قُلْ ) * بگو اى محمد صلَّى اللَّه عليه و آله اينجماعت را كه استعجال عذاب ميكنند * ( أَ رَأَيْتُمْ ) * آيا ديديد و دانستيد شما يعنى خبر دهيد مرا كه * ( إِنْ أَتاكُمْ ) * اگر بيايد بشما * ( عَذابُه ) * عذاب خدا كه بنزول آن تعجيل ميكنيد * ( بَياتاً ) * بوقت مشغولى شما بخواب يعنى شب * ( أَوْ نَهاراً ) * يا در روز كه زمان اشتغال شما است به طلب معيشت هر آينه پشيمان شويد از استعجال و چون حال برين منوال است پس * ( ما ذا يَسْتَعْجِلُ ) * چه چيز را شتاب ميكنيد