ملائكه‌اند و مسيح با شياطين و ميتواند بود كه مراد بقوله * ( قالَ شُرَكاؤُهُمْ ) * مجاز باشد از برائت آنچه عبادت آن ميكردند و در ينابيع آورده كه كافران آغاز جدال كرده گويند نه چنين است بلكه شما ما را بر پرستش خود امر كرديد بتان گويند * ( فَكَفى بِاللَّه شَهِيداً ) * پس كافى و پسنديده است خدا كه گواه باشد * ( بَيْنَنا وَبَيْنَكُمْ ) * ميان ما و شما چه او عالم است بكنه حال همه * ( إِنْ كُنَّا ) * بدرستى كه ما بوديم * ( عَنْ عِبادَتِكُمْ ) * از پرستش شما * ( لَغافِلِينَ ) * بيخبران زيرا كه نميديديم و نميشنيديم و عقل و فهم نداشتيم و يا ملائكه و مسيح گويند نميدانستيم كه شما پرستش ما ميكرديد * ( هُنالِكَ ) * در آن مقام * ( تَبْلُوا كُلُّ نَفْسٍ ) * بيازمايد يعنى بداند هر نفسى * ( ما أَسْلَفَتْ ) * آنچه از پيش فرستاده از اعمال پس نفع و ضرر آن را معاينه به بيند يا بيابد جزاى كردار ما تقدم خود را * ( وَرُدُّوا ) * و باز گردانيده شوند همهء نفسها * ( إِلَى اللَّه ) * بسوى ثواب و عقاب خدا * ( مَوْلاهُمُ الْحَقِّ ) * كه خداوند و متوالى امر ايشانست بر حقيقت * ( وَضَلَّ عَنْهُمْ ) * و كم گردد و ناپديد شود از كافران * ( ما كانُوا يَفْتَرُونَ ) * آنچه هستند كه افترا ميكنند از شفاعت بتان و دعوى الوهيت ايشان بعد از آن ادله توحيد و بعث را مقارن قول مذكور گردانيده ميگويد كه * ( قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ ) * بگو كيست كه شما را روزى ميدهد * ( مِنَ السَّماءِ ) * از آسمان كه باران مىباراند * ( وَالأَرْضِ ) * و از زمين كه گياه ميروياند چه ( ارزاق ) حاصل مىشود باسباب سماويه و مواد ارضيه و گويند من براى بيانست بر حذف مضاف يعنى كيست آنكه روزى مىدهد اهل آسمان و زمين را * ( أَمَّنْ يَمْلِكُ السَّمْعَ ) * آيا كيست خداوندى كه مالك و قادر است آفريدن شنوايى را * ( وَالأَبْصارَ ) * و ديدها را يعنى كه تواند كه سمع و بصر را بيافريند يا حفظ آنها كند از آفات با وجود كثرت آفتها و سرعت انفعال آنها از اندك چيزى * ( وَمَنْ يُخْرِجُ الْحَيَّ ) * و كيست بيرون آورد زنده را كه حيوانست يا نبات * ( مِنَ الْمَيِّتِ ) * از مرده كه نطفه است يا دانه * ( وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ ) * و بيرون آورد مرده را كه نطفه است يا دانه * ( مِنَ الْحَيِّ ) * از زنده كه حيوانست يا نبات * ( وَمَنْ يُدَبِّرُ الأَمْرَ ) * و كيست كه تدبير كند كارهاى عالميان را اين تعميم بعد از تخصيص است و چون اين سؤالها كنى از كافران از غايت وضوح و ظهور نتوانند كه عناد و مكابره كنند * ( فَسَيَقُولُونَ اللَّه ) * پس زود باشد كه گويند در جواب كه اينكه پرسيدى