اين آيه را آورد * ( وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِداً ) * مبتدائيست ( محذوف الخبر اى و فيمن وصفنا الذين اتخذوا ) و از اهل نفاق آنانند كه فرا گرفتند و بنا نهادند مسجدى را * ( ضِراراً ) * بجهة مضاره بمؤمنان و ضرر رسانيدن بايشان يعنى پسر عمان خود را كه اصحاب مسجد قبااند * ( وَكُفْراً ) * و بجهة تقويت كفرى كه اضماران ميكنند * ( وَتَفْرِيقاً ) * و براى تفرقه افكندن با رسول او ( ص ) * ( بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ ) * ميان گروندگان بوحدانيت خدا و به نبوت سيد الانبيا ( ص ) * ( وَإِرْصاداً ) * و خشم داشتن و انتظار كشيدن * ( لِمَنْ حارَبَ اللَّه وَرَسُولَه ) * مر قدوم كسى را كه محاربه كرد با خدا و رسول او * ( مِنْ قَبْلُ ) * پيش از بناى اين مسجد مراد بنو عامر راهب است كه در احد و حنين بجنگ حاضر شد * ( وَلَيَحْلِفُنَّ ) * و هر آينه سوگند مىخورند چون كسى گويد كه چرا اينمسجد ساختيد * ( إِنْ أَرَدْنا ) * ما نخواستيم از بناى اين مسجد * ( إِلَّا الْحُسْنى ) * مگر خصلت نيكو يا ارادهء نيكو كه نماز است و ذكر و توسعهء بر ضعفا * ( وَاللَّه يَشْهَدُ ) * و خدا گواهى ميدهد * ( إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ ) * كه ايشان دروغگويانند در سوگند خود * ( لا تَقُمْ فِيه ) * مايست در آن مسجد * ( أَبَداً ) * هرگز مرويست كه چون اين آيه آمد رسول ( ص ) مالك بن الدحشم و معن بن عدى را امر كرد كه برويد و آن مسجد را ويران كنيد و بسوزانيد ايشان برفتند و آتش در آن زدند كسانى كه در آنجا بودند بگريختند و بعضى از اهل مسجد آنجا مقام كردند آتش بايشان رسيده بعضى از ايشان را بسوخت و رسول ( ص ) امر كرد تا آن موضع را مزبله و خاكانداز كردند و ابو عامر راهب در شام غريب و تنها بمرد در خبر است كه مجمع بن حارث كه امام مسجد ضراره بود در عهد عمر خطاب بيامد و از او طلب امامت مسجد قبا كرد عمر گفت نه تو امام مسجد ضرار بودى گفت مهلا لا تعجل على ساكن باش و بر من تعجيل مكن كه من در آن وقت جوان بودم و ايشان پيران بودند و من قرآن مىدانستم و ايشان نمىدانستند و من بر احوال ايشان مطلع نبودم كه اگر بودمى يك ساعت با ايشان مقاومت نكردمى عمر او را معذور داشت و امامت مسجد قبا به او داد و بعد از آن حقتعالى در مدح مسجد تقوى ميفرمايد كه * ( لَمَسْجِدٌ ) * هر اينه مسجدى كه * ( أُسِّسَ ) * كه بنا نهاده شده است * ( عَلَى التَّقْوى ) * بر پرهيزكارى * ( مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ ) * از اول روزى از روزهاى وجود آن مراد مسجد پيغمبر ( ص ) است و ابو سعيد نقلكرده كه پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله را از آن مسجد بپرسيدم حضرت مشتى سنگريزه را برداشت و بينداخت و اشارت به مسجد خود كرد