فى الامر اذا قصر فيه موهما ان له عذر او لا غدر له و يا از اغدر اذا مهد الغدر بادغام تا در ذال و نقل حركة آن به عين و نزد اكثر مفسران عذر ايشان بر وجه تصنع بوده و ابن عباس گفته كه ايشان چند نفرى بودند از بنى غفار كه عذر صحيح داشتند و يدل عليه قوله * ( وَقَعَدَ الَّذِينَ ) * و نشستند آنان كه * ( كَذَبُوا اللَّه ) * دروغ گفتند با خدا * ( وَرَسُولَه ) * و با رسول او در ادعاى ايمان مراد منافقاناند از اعراب كه بيامدند و اعتذار نكردند و بنا بر اول مراد آنست كه بعضى منافقان از روى تصنع اعتذار آوردند در تقاعد و بعضى ديگر بدون اعتذار متقاعد شدند * ( سَيُصِيبُ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * زود باشد كه برسد آنان را كه كافر شدند * ( مِنْهُمْ ) * از اعراب * ( عَذابٌ أَلِيمٌ ) * عذابى مولم بقتل در دنيا يا حرق در آخرت بعد از آن رخصت اهل اعذار صحيحه ميفرمايد بقوله * ( لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ ) * نيست بر ناتوانان و عاجزان * ( وَلا عَلَى الْمَرْضى ) * و نه بر بيماران و معلولان * ( وَلا عَلَى الَّذِينَ لا يَجِدُونَ ) * و نه بر آنان كه نيابند * ( ما يُنْفِقُونَ ) * چيزى را كه نفقه كنند بر خود و اسباب راه سازند چون قوم جهينه و مزينه و چون قدرت بر انفاق شرط وجوب جهاد است پس بر عبد واجب نباشد بجهة عدم قدرت او بر آن يعنى بر اينجماعت نيست * ( حَرَجٌ ) * گناهى كه باز ايستند از غزوه * ( إِذا نَصَحُوا ) * چون نيك خواهى و فرمان برند * ( لِلَّه وَرَسُولِه ) * مر خداى را و فرستاده او را بايمان و طاعت در سر و علانيه نصح اصلاح فعلست باخلاص نيت * ( ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ ) * نيست بر نيكوكاران كه ناصحانند * ( مِنْ سَبِيلٍ ) * هيچ راه عتابى و ملامتى وضع محسنين در موضع ضمير بجهة دلالتست بر آنكه ايشان منخرطند در سلك محسنين و معاتب نيستند بجهة ترك خروج بمحاربهء مشركين * ( وَاللَّه غَفُورٌ ) * و خدا آمرزنده است آن را كه بجهة عذر از غزوه باز ماند * ( رَحِيمٌ ) * مهربانست كه معذور آن را رخصت قعود دهد ابن ضحاك گفته كه آيه در شان عبد اللَّه بن مكتوم آمد كه اعمى بود نزد رسول ( ص ) آمده گفت يا رسول اللَّه ( انى شيخ ضرير خفيف الحال نحيف الجسم و ليس لى قايد فهل لى رخصته فى التخلف عن الجهاد ) حضرت ساكت شد جبرئيل آمد و آيهء مذكوره آورد و نزد قتاده نزول آيه درباره عايد بن عمر و اصحاب او است و قوله * ( وَلا عَلَى الَّذِينَ ) * عطف است بر على الضعفاء و يا بر على المحسنين يعنى نيز عتابى و حرجى نيست بر آنها كه از درماندگى * ( إِذا ما أَتَوْكَ ) * چون آمدند بسوى تو و درخواست كردند