بفضل خود تكليف بمادون آن فرموده به جهت سهولت بندگان و فرموده كه الا وسعها چه وسع ما دون طاقت است اين جملهء معترضه است ميان مبتدا و خبر براى رغبت در اكتساب نعيم مقيم بمادون طاقت مبتدا الذين آمنوا است و خبر آن * ( أُولئِكَ ) * يعنى آنها كه ايمان آوردند و عمل صالح كردند آن گروه * ( أَصْحابُ الْجَنَّةِ ) * ملازمان بهشتاند * ( هُمْ فِيها ) * ايشان در بهشت * ( خالِدُونَ ) * باقى و دايم باشند * ( وَنَزَعْنا ) * و بيرون بريم * ( ما فِي صُدُورِهِمْ ) * آنچه در سينهء اهل بهشت بود * ( مِنْ غِلٍّ ) * از كينه و حسد يعنى اسباب عدوات را از ايشان فزع كنيم تا آنكه غير از تواد و محابه در ميان ايشان نباشد و مراد بنزع اين اسباب تصفيه طباع اهل جنت است باسقاط وساوس و عطاى متمناى ايشان بايشان تا تمناى حال غير نكنند در خبر است كه در بهشت كمترين ملك كسى زياده از ملك دنيا باشد چنانچه گمان برد كه آنچه او راست كسى ديگر را نيست و از سدى نقل است كه چون اهل بهشت بدر بهشت رسند آنجا درختى باشد كه از ساق آن دو چشمه آب بيرون آيد از يك چشمهء آن بياشامند هر غل و غش و حقد و حسد كه در دل ايشان بوده باشد زايل گردد و آن شراب طهور بود و چون از ديگرى غسل كنند آثار ( نضارت و غضاضة ) نعيم بهشت ظاهر گردد كه هرگز پس از آن اشعث و اغبر نگردند بعد از آن در بيان وصف منازل ايشان ميفرمايد كه * ( تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الأَنْهارُ ) * ميرود از زير منازل ايشان جوبها براى زيادتى لذت و سرور ايشان * ( وَقالُوا ) * و گويند اهل بهشت چون منازل خود را ببينند * ( الْحَمْدُ لِلَّه الَّذِي ) * حمد و ثنا مر آن خداى را كه بفضل خود * ( هَدانا ) * راه نمود ما را * ( لِهذا ) * بر اين مقام و توفيق و اعطاف بما عطا فرمود تا بسبب آن ايمان آورديم و عمل صالح كرديم و به جهت آن به اين منازل رسيديم * ( وَما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ ) * و نبوديم ما كه راه يابيم به قوت و قدرت خود به ايمان و عمل صالح و يا به اين منازل * ( لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّه ) * اگر نه خدا ما را راه نمودى به اسباب توفيق لام براى تأكيد نفى است و جواب لو لا محذوف كه ما قبل آن دالست بر آن و اينكلام متضمن شكريست كه بهشتيان بر نعمة هدايت ادا كنند چه بى توفيق الهى و الطاف پادشاهى سلوك به اين طريقه ميسر نشود و بى بدرقهء لطف و عنايت غير متناهى به مقصد نتوان رسيد در خبر است كه رسول صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود كه اهل بهشت چون در بهشت عنبر سرشت قرار گيرند و اهل دوزخ در دوزخ حقتعالى از ميان ايشان حجاب بردارد تا يكديگر را ببينند و آنچه ايشان در آن باشند از منازل و مقامات و درجات و دركات مشاهده كنند اهل دوزخ