چيز مانع ارادهء او نشود * ( حَكِيمٌ ) * دانا است به وضع هر شيء در موضع آن در آية دلالتست بر آنكه امر بمعروف و نهى از منكر از فروض اعيان است زيرا كه آن را از صفات جميع مؤمنان شمرده و تخصيص آن نكرده بقومى دون قومى * ( وَعَدَ اللَّه ) * وعده داده خداى * ( الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ ) * مردان و زنان گرونده را * ( جَنَّاتٍ تَجْرِي ) * بوستانهاى مشتمل بر ميوه كه ميرود * ( مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ ) * از زير درختان آنها جويها * ( خالِدِينَ فِيها ) * در حالتى كه جاويد مانند در آن * ( وَمَساكِنَ طَيِّبَةً ) * و ديگر وعده فرموده ايشان را مسكنهاى پاكيزه و خوش كه نفوس ايشان از آن مستطيب شوند و زندگانى در آن با طيب نفس باشد و در حديث آمده كه انها قصور من اللؤلؤ و الزبرجد و الياقوت الاحمر يعنى مساكن طيبه قصرهايى انداز لؤلؤ و زبرجد و ياقوت سرخ * ( فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ) * در بهشتهاى با اقامت و خلود و مرويست كه جنات عدن علم شهريست در بهشت كه چشمهء تسنيم در او باشد و بروايت ضحاك اعلا درجات بهشت است و ثعلبى گفته كه نهريست كه در جنت كه بوستانهاى آن بر مرز و كنارهء او است و از حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله روايتست كه هى دار التي لم ترها عين و لم تخطر على قلب بشر و لا يسكنها غير ثلاثه النبيون و الصديقون و الشهداء يقول اللَّه تعالى طوبى لمن دخلك يعنى جنات عدن سراى خداست كه هيچ چشمى او را نديده و بر خواطر هيچ بشرى نگذشته در آن ساكن نشوند مگر سه گروه پيغمبران و صديقان و شهيدان حقتعالى به او خطاب كند كه خوشا حال كسى كه در آيد در تو و ساكن شود حسن بصرى روايت كرده كه از ابو هريره پرسيدم كه در اين آيت از رسول ( ص ) خبرى شنيدهء گفت آرى آن حضرت فرمود در بهشت كوشكيست از لؤلؤ و در هر يك از آن هفتاد سراى است از ياقوت سرخ و در هر سرايى هفتاد خانه از زمرد سبز و در هر خانه هفتاد سرير و بر هر سريرى هفتاد بستر از الوان متنوعه و بر هر بسترى جفتى از حور العين نشسته و در هر خانه هفتاد خوان نهاده بر هر خوانى هفتاد لون طعام حقتعالى بندهء مؤمن را چندان قوة شهوت بهيميه دهد كه بيك بامداد از همه طعامها و حور العين محظوظ شود و آن كوشك بر اين صفت در بهشتهاى عدن باشد ابن مسعود فرموده كه جنات عدن بطنان بهشت است و چشمهء تسنيم در ميان آن ميگذرد و بهشتها در حوالى آن و از آن وقت كه حق تعالى آن را آفريده از نظر خلايق پوشيده است و كشف آن نميكند تا كه اهل آن در آن در آيند كه انبيا و صديقان و صالحان باشند و در آن كوشكها است از زر و ياقوت و در و باد خوش از زير عرش ميجهد و بر پشتهاى مشك سفيد ميگذرد و بوى آن را در آن كوشكها مىآورد و آن بوى پانصد سال راه ميرود بدانكه حق تعالى بفضل عميم و لطف عظيم خود در اين آيه اول مؤمنانرا وعده داده با حسن