مىرساند بسبب خلوص نيات ايشان لام مزيده جهت تفرقه است ميان ايمانى كه بمعنى تصديق به خدا است كه آن نقيض كفر است و ميان ايمانى كه بمعنى تصديق قول قايلست يعنى راستگو دانستن او و از قبيل ثانيست قوله وَما أَنْتَ بِمُؤْمِنٍ لَنا وَلَوْ كُنَّا صادِقِينَ و قوله فَما آمَنَ لِمُوسى إِلَّا ذُرِّيَّةٌ مِنْ قَوْمِه و قوله أَ نُؤْمِنُ لَكَ وَاتَّبَعَكَ الأَرْذَلُونَ و قوله آمَنْتُمْ بِه قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ * ( وَرَحْمَةٌ ) * و او رحمت است * ( لِلَّذِينَ آمَنُوا ) * مر آن كسانى را كه اظهار ايمان كردند * ( مِنْكُمْ ) * از شما يعنى نه آنست كه بقول شما دانا نيست بلكه صدق و كذب شما را ميداند اما پرده از روى كار شما بر نميدارد و از روى رحمت با شما رفق مىكند * ( وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ ) * و آنان كه مىآزارند بقول و فعل * ( رَسُولَ اللَّه ) * فرستادهء خدا را * ( لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ ) * مر ايشانراست عذاب دردناك در آخرت از سدى مرويست كه جمعى از منافقان با يكديگر گفتند كه اگر اين حقست كه محمد صلَّى اللَّه عليه و آله ميگويد پس ما از حمار بدتر و كمتريم كه باور كنيم كودك انصارى كه نام او عامر بن قيس بود اين سخن بشنيد گفت بلى همچنين است كه شما مىگوييد آن چه محمد ( ص ) ميگويد حقست و شما بمراتب از خر بدتر و كمتريد پس نزد پيغمبر ( ص ) آمد و اين سخن معروض داشت حضرت ايشان را طلبيد و از اين حال استفسار فرمود انكار كردند و سوگند خوردند كه اين كودك دروغ ميگويد حضرت به جهت سوگند تصديق ايشان كرد آن كودك دلتنك شده سر بسوى آسمان كرده گفت اللهم صدق الصادق و كذب الكاذب تصديق قول صادق كن و تكذيب قول كاذب كن تا معلوم شود كه راستگو كيست و دروغ زن كيست حقتعالى به جهت تصديق قول آن صبى اين آيه فرستاد از مقاتل نقلست كه جمعى منافقان از غزاة تبوك تخلف كردند چون مؤمنان باز آمدند ايشان تعلل جسته زبان اعتذار گشودند و سوگند خوردند تا رضاى ايشان بجويند حقتعالى دربارهء ايشان اين آيه انزال فرمود كه * ( يَحْلِفُونَ بِاللَّه ) * سوگند ميخورند به خدا * ( لَكُمْ ) * براى شما اى اهل ايمان بر صدق قول خود در اعتذار * ( لِيُرْضُوكُمْ ) * تا شما را خوشنود گردانند از خود * ( وَاللَّه وَرَسُولُه ) * و خدا و رسول او * ( أَحَقُّ ) * سزاوارترند * ( أَنْ يُرْضُوه ) * آنكه خوشنود سازند منافقين او را يعنى رسول را چه سخن در ايذاى رسول و ارضاى او است و گويند ضمير راجع به خدا است و بر هر تقدير توحيد ضمير دلالت بر تلازم رضاء هر دو دارد يعنى خوشنودى خدا وابسته خشنودى رسولست و به عكس پس خدا و رسول را خوشنود بايد داشت * ( إِنْ كانُوا مُؤْمِنِينَ ) * اگر هستيد مؤمنان چنان كه دعوى ميكنيد و گويند كلام در تقدير اينست كه و اللَّه احق ان يرضوه و رسوله احق ان يرضوه كقوله نحن بما عندنا و انت بما عندك راض و الراى