اطفاى نور عظيم كنند كه منبت و پراكنده است در آفاق و حقتعالى ميخواهد كه آن را زياد گرداند به نفخ خود پس ايشان در تمناى باطل و محال مانند كسىاند كه خواهد نور آفتاب را بباد دهن بنشاند چنان كه يكى از ما بباد دهن چراغ بنشاند يعنى پندار ايشان آنست كه اين دينى ضعيف است كه بگفتار ايشان باطل خواهد شد چنان كه چراغ ضعيف بباد دهن كشته شود و صحة استثناى مفرغ با آنكه فعل فعل موجب است به جهت آنست كه در معنى نهى است و در مجمع آورده كه اين كلام از عجيب بيانست و مع ذلك متضمن تصغير شان ايشان و تضعيف كيد ايشان زيرا كه فم تاثير نميكند مگر در انوار ضعيفه نه اقباس عظيمه پس بيان اتمام نور مىكند بقوله * ( هُوَ الَّذِي ) * او است آن خدايى كه بفضل شامل خود * ( أَرْسَلَ رَسُولَه ) * فرستاد فرستادهء خود را كه محمد ( ص ) است * ( بِالْهُدى ) * به قرآن كه محض هدايت است يا ساير معجزات باهره او * ( وَدِينِ الْحَقِّ ) * و بدين درست كه اسلام است * ( لِيُظْهِرَه ) * تا ظاهر سازد و غالب گرداند دين خود را * ( عَلَى الدِّينِ كُلِّه ) * بر همهء دينها و جميع احكام آن را منسوخ سازد و اينمعنى بعد از نزول عيسى و خروج مهدى خواهد بود كه بر روى زمين جز دين اسلام نماند * ( وَلَوْ كَرِه الْمُشْرِكُونَ ) * و اگر چه كراهت دارند مشركان اين صورت را و منع مشركون در موضع كافرون به جهت دلالت است بر آن كه يهود و نصارى ضم كرده‌اند كفر برسول را بشرك آوردن به خدا ابن عباس در تفسير اين آيه فرموده كه حقتعالى محمد ( ص ) را بر جملهء شرايع اسلام مطلع گردانيد چنان چه هيچ چيز بر وى پوشيده نماند و قول اول اشهر و اكثر است و ماثور از اهل البيت عليهم السلم و در مجمع نيز آورده كه قال ابو جعفر ان ذلك يكون عند خروج المهدى من آل محمد ( ص ) فلا يبقى احد الا اقر بمحمد ص و از كلبى نيز روايت است كه تاويل اين آيه هنوز بظهور نيامده و قيامت قايم نشود مگر بعد از ظهور غلبه دين اسلام بر جميع اديان و مقداد اسود روايت كرده كه ( لا يبقى على وجه الارض بيت و بر و لا مدرا الا ادخله اللَّه كلمة الاسلام اما بعز عزيز و اما بذل ذليل اما يعزهم فيجعلهم اللَّه من اهله فيعزوا به و اما ان يذلهم فيدينون له ) و ابو سلمه از عايشه روايت كرده كه او گفت رسول ( ص ) فرمود كه اين امر منقضى نشود تا هيچ كس نماند كه لات و عزى پرستد بعد از آن از حال احبار و رهبان اخبار ميفرمايد كه * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد * ( إِنَّ كَثِيراً ) * بدرستى كه بسيارى * ( مِنَ الأَحْبارِ وَالرُّهْبانِ ) * از علماء و زهاد يهود و نصارى * ( لَيَأْكُلُونَ أَمْوالَ النَّاسِ ) * هر آينه ميخورند يعنى فرا ميگيرند مالهاى مردمان را * ( بِالْباطِلِ ) * بباطل و ناروايى