ياد كنيد اين را كه چون فريادرس ميخواستند از پروردگار خود در وقتى كه مفرى نداشتند از قتال و مىگفتند ( اغثنا يا غياث المستغيثين رب انصرنا على عدوك ) و گفته‌اند كه حضرت رسالت پناه صلَّى اللَّه عليه و آله چون شوكت و كثرت مشركان ديد دعا كرد كه خداوند انجاز وعدهء خود فرما اگر اين گروه مؤمنان هلاك شوند كسى ديگر نباشد كه تو را بوحدانيت پرستد و پيوسته اين دعا مىكرد و تضرع و زارى مىنمود و اضطراب مىفرمود كه ردا از دوش مباركش درافتاد يكى از اصحاب عرضكرد كه هيچ انديشهء مدار كه اين مناشدهء تو با خدا و مبالغهء تو در اين باب موجب اجابت آن شود كه حقتعالى فرمود * ( فَاسْتَجابَ لَكُمْ ) * پس اجابت كرد خداى مر شما را * ( أَنِّي مُمِدُّكُمْ ) * به آنكه من مددكننده‌ام شما را * ( بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ ) * بهزار كس از فرشتگان * ( مُرْدِفِينَ ) * از پى مؤمنان در آيندگان يا در عقب يكديگر در آيندگان و آن مأخوذ است از او دفته اذا جئت بعده و مراد از اين الف آنهااند كه مقدمه لشگر ملائكه بودند و با وجوه و اعيان ايشان در تفسير ثعلبى از مجاهد نقل مىكند كه غير از اين هزار فرشته در روز بدر قتال نكردند و آن ثلثه و خمسه كه در سورهء آل عمران مذكور شد جهت مژده نصرت آمده بودند دمياطى گويد كه مراد بمردفين از پى در آمدن الفى بود بعد از الفى تا پنج هزار فرشته و نزد بعضى اول سه هزار بودند و آن گه هزار و آن گاه هزار كه در اين سوره مذكور است در عقب هزار ديگر در آمدند كه مجموع پنج هزار شدند و بعضى ديگر بر آنند كه اول پنج هزار بودند و بعد از آن سه هزار ديگر كه مجموع هشت هزار باشند ( و اللَّه اعلم بذلك ) و نيز مرويست كه جبرئيل روز بدر با پانصد فرشته و ميكائيل با پانصد فرشته نزول كردند جبرئيل بميمنه مىرفت و ميكائيل بمسيره همه با جامهاى سفيد و عمامه هاى سفيد دنبال دستارها ميان كتفها فرو گذاشته با مشركان كارزار كردند و ايشان را مغلوب كردند و در هيچ زمانى از ازمنه ماضى و مستقبل ايشان مامور نشدند بامر جهاد بلكه جهاد ايشان مخصوص است بروز بدر جهت علو رتبهء حضرت رسالت پناه صلَّى اللَّه عليه و آله از عبد اللَّه عباس روايت است كه چون مسلمى با مشركى كارزار كردى از بالاى سر آن مشرك آواز تازيانه بر آمدى مرد مسلمان چون كه نگاه كردى آن مشرك را افتاده ديدى و اثر تازيانه بر سر وى پيدا بود و آن مرد كسى ديگر را نديدى چون رسول را از آن اخبار كردند فرمود كه راست مىگوييد اينها فرشتگاناند كه حقتعالى به مدد ما فرستاده است امير المؤمنين صلوات اللَّه عليه فرمود كه فرق ميان كشتگان ما و كشتگان قريش آن بود كه اثر زخم و جراحت بر كشتگان ما بود و كشتگان ايشان را اثر زخم نبود * ( وَما جَعَلَه اللَّه ) * و نگردانيد خداى اين امداد را * ( إِلَّا بُشْرى ) * مگر براى مژدگانى مر شما را بنصرت * ( وَلِتَطْمَئِنَّ بِه ) * و براى آنكه