بيشتر در كفر و ضلالت فرو رود هيچ كس او را بر ايمان نتواند داشت و بنا بر اين اسناد اضلال به او سبحانه از حيثيت آن است كه منشأ آن تكليف حقتعالى است او را بايمان و به جهت آن در ضلالت افزوده و قوله * ( وَيَذَرُهُمْ ) * كلام مستانف است يعنى ميگذارد گمراهان را * ( فِي طُغْيانِهِمْ ) * در گمراهى ايشان * ( يَعْمَهُونَ ) * در حالتى كه سر گردان و متردد و متحير ميگردند و ميگويند معنى آنست كه هر كه را خداى در آخرت راه به بهشت ننمايد به جهت كفر كه مستوجب عقاب دايمى است هيچكس او را به راه بهشت راه نمودنى نتواند كرد پس او در تاريكى جاى ظلمات قيامت و موقف حساب متحير ميگردد و راه بيرون شد از آن نداشته باشد تا آنكه فرشتگان عذاب به او رسيده به عذاب دوزخش رسانند و بعقاب عقبه ابدى او را معذب سازند آورده‌اند گروهى از قريش و اصح آنست كه فرقهء از يهود بعد از آنكه حضرت رسالت پناه صلَّى اللَّه عليه و آله ايشان را از احوال قيامت و اهوان آن تهديد كرده بود گفتند اى محمد اگر تو پيغمبرى ما را خبر ده كه قيامت كى قايم شود كه ما علم بوقت حدوث آن نداريم و اين سؤال امتحانى بود زيرا كه ميدانستند كه جز خداى هيچكس عالم به آن نيست آيه آمد كه * ( يَسْئَلُونَكَ ) * پرسند تو را * ( عَنِ السَّاعَةِ ) * از وقت وقوع قيامت الساعة از اسماء غالبه است چون النجم و اطلاق اين اسم بر قيامت جهت آنست كه واقع شود بدون ظهور علامات آن قبل از وقوع آن و يا به جهت آنكه حساب خلايق در آن به مقدار ساعتى وقوع يابد يا روز بدان درازى نزديك خداى ساعتى باشد و بر هر تقدير سؤال ميكنند از قيامت كه * ( أَيَّانَ مُرْساها ) * كى است اثبات و ايقاع آن مرسى مصدر ميمى است بمعنى ارسا و اشتقاق آن از وسو است بمعنى ثبوت و استقرار و منه رسا الجبال و ارسى السفينة و اشتقاق ايان ازاى است زيرا كه معنى آنست كه اى وقت هو ماخوذ از اويت اليه زيرا كه مردمان در آن وقت در يك جا ماوى گيرند و در آن آخرين ايشان باولين ملحق شوند و قرار گيرند و ملخص معنى آنست كه از تو سؤال ميكنند كه آمدن آن در چه وقت خواهد بود * ( قُلْ ) * بگو بايشان كه * ( إِنَّما عِلْمُها ) * جز اين نيست كه دانستن ظهور قيامت * ( عِنْدَ رَبِّي ) * نزد پروردگار من است و هيچ ملك مقرب و نبى مرسل را به اين اطلاع نيست * ( لا يُجَلِّيها ) * آشكارا نكند امر قيامت را * ( لِوَقْتِها ) * در وقت آن * ( إِلَّا هُوَ ) * مگر او يعنى خفاى آن مستمر است بر غير او تا بوقت وقوع آن لام براى تاقيت است مانند لام در كريمهء أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ و حكمت در آنكه او سبحانه قيامت را بر جميع بندگان پنهان كرده آنست كه تا ايشان در هر وقت تجويز وقوع و حدوث آن كنند و در هيچوقت از آن ايمن نباشند تا بطاعت نزديكتر شوند و از معصيت دور تر