حكم كنند و پيش از شما قومى اين چنين بوده‌اند پس اين آيه را تلاوت فرمود كه وَمِنْ قَوْمِ مُوسى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يَعْدِلُونَ از ربيع ابن انس روايت است كه رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود كه امتان من قومى باشند كه بر حق ثبات كنند و بر آن رسوخ نمايند تا آن گاه كه عيسى فرود آيد در خبر ديگر آمده كه هميشه گروهى از امت من بر حق استاده باشند تا آن گاه كه فرمان خدايى بايشان آيد و خذلان خاذل و خلاف مخالفى ايشان را زيان نرساند و در تفسير اهل البيت عليه السّلام مذكور است كه نحن هم اين آيه مخصوص است بما و شبههء نيست كه اين صفات بايشان لايق است براى آنكه حقتعالى حكم كرده است به آنكه آنها به حق راه نمايند و بعدل حكم كنند و اين صفت متحقق نميشود مگر در كسانى كه مامور باشند از جانب او و مقطوع بر عصمت و از امام محمد باقر صلوات اللَّه عليه روايت است كه مراد از آيه حضرت امير المؤمنين است صلوات اللَّه عليه و عياشى باسناد خود از امير المؤمنين عليه السّلام روايت كرده كه آن حضرت فرمود بخدايى كه جان من دريد قدرت او است كه اين امت هفتاد و دو فرقه شوند و همه در آتش دوزخ در آيند مگر اين فرقه كه حقتعالى در صفت ايشان فرموده كه * ( وَمِمَّنْ خَلَقْنا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يَعْدِلُونَ ) * بعد از آن بيان حال كفار مىكند در دنيا و معامله او با ايشان و ميفرمايد كه * ( وَالَّذِينَ كَذَّبُوا ) * و آنان كه تكذيب كردند * ( بِآياتِنا ) * آيتهاى ما را يعنى كفار يا ساير مستهزيان * ( سَنَسْتَدْرِجُهُمْ ) * زود باشد كه بگيريم ايشان را درجه درجه و مرتبه مرتبه يعنى اندكاندك و آهسته آهسته ايشان را به هلاكت نزديك گردانيم * ( مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ ) * از آنجا كه ندانند به اين وجه كه هر گاه گناه كنند ما نعمت را بر ايشان زياده كنيم و ايشان به گمان آنكه اين نعمت لطفى است از خداى در طغيان و عصيان مىافزايند و بطر و انهماك در غى زياده ميكنند تا آنكه يك بار عذاب بر ايشان نازل شود بى ظهور علامات وقوع آنكه ايشان را بياگاهاند حاصل كه استدراج در ظاهر احسان است و در حقيقت خذلان و ميتواند بود كه مراد نزديك گردانيدن ايشان باشد به آتش دوزخ مرتبه مرتبه يا آنكه در آن داخل شوند و اشتقاق آن از درجه است بمعنى طريق يقال ( درج اذا مشى سريعا ) يعنى هر چند ايشان را زودتر بطريق دوزخ در آريم و يا اشتقاق آن از درج است بمعنى طى يعنى زود باشد كه در نورديم ايشان را در هلاك و از وجه ارض ايشان را برداريم يقال ( طويت فلانا و طويت امر فلان اذا تركته و هجرته ) و صحيح نيست قول آن كسى كه ميگويد معنى آنست كه سنستدرجهم من حيث لا يعلمون الى الكفر و الضلال زيرا كه آيه در حق كفار وارد شده و سين استقبال دال بر تأخير كفر ايشان مىكند پس دربارهء كسانى كه متصف بكفر باشند صادق نيايد و نيز فعل استدراج جزا است بر كفر ايشان و