خدا كرده * ( وَمَنْ تَوَلَّى ) * و هر كه اعراض كند از فرمان تو * ( فَما أَرْسَلْناكَ ) * پس نفرستاديم تو را * ( عَلَيْهِمْ حَفِيظاً ) * بر ايشان نگهبانى كه ايشان را از ارتكاب معاصى محافظت كنى چه بر تو همين ابلاغست و بر ما است حساب و عقاب اين حالست از كاف ارسلناك و نزد بعضى از علما اين حكم بآية السيف منسوخ است و در بحر الحقايق آورده كه حضرت رسالت ( ص ) به وصف بقاء باللَّه و فناء فى اللَّه موصوف بود و كسى كه قائم باللَّه باشد هر آينه خليفة اللَّه باشد پس خلافت حق مر آن حضرت را ثابت بوده باشد و در هر معاملهء كه با خلق مينمود كما قال وَما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ و بىشك خليفه بوده در هر معاملهء كه كه خلق با او ميكردند كما قال إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّه و طاعت چنين خليفهء بىشايبه و شبهه طاعت مستخلف است و در اين آيه تسليهء آن حضرت است در اعراض مردمان از او و دلالت بر تعظيم و توقير آن حضرت چه طاعت او را طاعت خود دانسته و بعد از آن از احوال منافقانى كه اظهار طاعت ميكردند و اضمار خلاف آن خبر ميدهد * ( وَيَقُولُونَ ) * و ميگويند منافقان در حضور تو كه امر ما * ( طاعَةٌ ) * فرمانبردارى است و يا از فرمان بردنست پس طاعة يا خبر مبتداء محذوف است و يا مبتداء خبر محذوف و تقدير اين كه امرنا طاعة و يا منا طاعة و ايراد جملهء اسميه جهت آنست كه اظهار دوام و استمرار طاعت خود نمايند * ( فَإِذا بَرَزُوا ) * پس چون بيرون روند * ( مِنْ عِنْدِكَ ) * از نزديك تو * ( بَيَّتَ طائِفَةٌ مِنْهُمْ ) * شب گذرانند طايفهء از ايشان و در شب با يكديگر گويند * ( غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ ) * غير از آنكه با تو ميگويند و يا غير آنكه تو با ايشان مىگويى چه لفظ تقول محتملست كه غايب مؤنث باشد و فاعلش ضميرى عايد بطايفه و يا مخاطب مذكور و بيت يا از بيتوته مأخوذ است زيرا كه تدبير امور در شب مىباشد و يا از بيت الشعر و يا بيت مبنى زيرا كه آن تسويه و تدبير كرده مىشود * ( وَاللَّه يَكْتُبُ ) * و خدا مينويسد يعنى ملائكه كرام الكاتبين را ميفرمايد تا مينويسند * ( ما يُبَيِّتُونَ ) * آنچه در شب تدبير ميكنند و ميگويند از مخالفت قول تو تا ايشان را به آن مجازات نمايد و يا آنكه آن را انزال مينمايد در كتاب كه قرآن است و ترا اخبار مىكند چون چنين است * ( فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ ) * پس روى بگردان از عتاب ايشان كه بواسطه اظهار اسلام حكم قتل بر ايشان جايز نيست و يا آنكه ايشان را بعنوان نفاق نام مبر بلكه ستر ايشان نما تا آنكه امر اسلام استقرارى پيدا كند * ( وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّه ) * و توكل كن بر خدا در همهء امور خصوصا در كار ايشان غرض