بود كه مفعول مقدر نباشد و معنى اينكه يبدل لكم البيان و قوله * ( عَلى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ ) * متعلقست بجاءكم يعنى آمده است بشما بر زمان فتور از ارسال رسل و انقطاع وحى و يا حالست از ضمير يبين يعنى بيان مىكند براى شما در حالتى كه بر زمان فترتست * ( أَنْ تَقُولُوا ) * به جهت كراهت آنكه گوئيد شما بر وجه اعتذار كه * ( ما جاءَنا مِنْ بَشِيرٍ ) * نيامد بما هيچ مژده دهندهء * ( وَلا نَذِيرٍ ) * و نه هيچ بيم كنندهء * ( فَقَدْ جاءَكُمْ ) * متعلق است بمحذوفى اى لا تعتذروا فقد جاءكم يعنى عذر مياريد و زبان باعتذار مگشائيد كه بتحقيق آمد بشما * ( بَشِيرٍ ) * بشارت دهندهء مؤمنان بمثوبة و كرامت در بهشت * ( وَنَذِيرٌ ) * و ترسانندهء كافران به عذاب و عقوبت در نيران * ( وَاللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ) * و خداى بر همهء چيزها تواناست چه قادر است بر آنكه بمحض حكمت رسولان پى در پى فرستد چنان كه در مدت هزار و هفتصد سال كه ميان موسى و عيسى بود هزار پيغمبر فرستاد و بر آنكه بر زمان فترة ارسال محمد صلَّى اللَّه عليه و آله نمود مرويست كه ميان آن حضرت و عيسى ششصد سال و بروايتى پانصد و شصت و نه سال و بعد از عيسى در مدت صد و سى و چهار سال چهار پيغمبر مبعوث شدند سه از بنى اسرائيل بودند و هو قوله إِذْ أَرْسَلْنا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُما فَعَزَّزْنا بِثالِثٍ و يكى از عرب كه خالد بن سنان بود و بعد از او هيچ پيغمبر مبعوث نشد تا زمان حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله و در آيه امتنان است بر اهل كتاب و ساير مردمان بر آنكه در وقتى كه آثار وحى مندرس و اخبار رسالت منقطع و آثار نبوت منطمس رسولى بشير و نذير بر ايشان فرستاديم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم شعر تاريك بد ز ظلمت باطل همه جهان عالم ز رأى روشن او نور حق گرفت ، بعد از آن جهت تسليهء حضرت رسالت ( ص ) بيان مخالفت يهود مىكند با انبياى خود هم چنان كه با او و ميفرمايد كه * ( وَإِذْ قالَ مُوسى ) * و ياد كن اى محمد ( ص ) اين را كه چون گفت موسى عليه السّلام * ( لِقَوْمِه ) * مر گروه خود را كه بنى اسرائيل بودند * ( يا قَوْمِ اذْكُرُوا ) * اى گروه من ياد كنيد * ( نِعْمَتَ اللَّه عَلَيْكُمْ ) * نعمت خداى را كه فايض است بر شما * ( إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِياءَ ) * چون گردانيد در ميان شما پيغمبران تا شما را راه نمايند مراد پيغمبران زمان موسى بودند كه در احكام شرع تابع او بودند و گويند مراد انبيايى بودند كه بعد از موسى پيدا شدند پس ايراد آن به صورت ماضى بجهة تحقق وقوع باشد و اخبار به اين از معجزات وى و به صحت پيوسته كه در هيچ امت آن مقدار پيغمبر نبوده كه در بنى اسرائيل * ( وَجَعَلَكُمْ مُلُوكاً ) * و گردانيد شما را يعنى بعضى از شما يا در ميان شما پادشاهان بسيار مانند بسيارى