است بر تحريم آنچه كافر صيد آن كرده است چه عليكم خطابست به مسلمانان پنجم قوله * ( وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّه ) * عليه ضمير يا راجع است بما علمتم و معنى اينكه ( سموا عند ارساله ) يا ( بما امسكن ) بمعنى سموا عليه اذا ادركتم ذكاته و اينقول اوفق است بمذهب و از ظاهر آيه چند حكم ديگر مستفاد مىشود اول وجوب تسميه زيرا كه امر براى وجوب است دويم آنكه اگر از روى نسيان ترك آن كنند جناحى نيست سيم آنكه مباح نيست صيد كافر زيرا كه خداى را نميشناسند تا ذكر او كند خواه معلم كلب مسلمان باشد يا كافر هم چنان كه با تسميهء مسلم اعتبارى نيست بمعلم كلب و اگر چه كافر باشد الا آنست كه مكروه است صيد كردن بكلبى كه مجوسى تعليم داده باشد بدانكه جايز است اكل آنچه صيد آن كرده باشد صبى مميز از اولاد مسلمين به جهت الحاق او بابوين و بعد از ذكر حيوانات محلَّله و محرمه در بيان حليت اطعمه و انكحه ميفرمايد كه * ( الْيَوْمَ ) * در روز نزول اين آيه * ( أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُ ) * حلال كرده شده شما را طعامهاى لذيذهء خوش آينده اين مقتضى تحليل هر مستطابست از اطعمه مگر آنچه دليل قايم شده باشد بر تحريم آن * ( وَطَعامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ ) * و طعام آنها كه داده شده‌اند كتاب يعنى يهود و نصارى * ( أُحِلَّ لَكُمُ ) * حلال است مر شما را * ( وَطَعامُكُمْ ) * و طعام شما * ( حِلٌّ لَهُمْ ) * نيز حلالست مر ايشان را اگر ايشان حلال دانند و لهذا ما را جايز است كه با ايشان معاوضه و مبايعه كنيم در مطعومات و اگر طعام ايشان بر ما مباح نميبود يا به عكس معامله در مطعومات ميان ما و ايشان جايز نميبود و حال آنكه جايز است باجماع امة و بنص و مراد بطعام غير ذبايح اهل كتابست و غير مايعاتى كه مباشرت به آن كرده باشند چه اينها نجس العيناند و تصرف در آن حرام چنان كه احاديث از اهل بيت در اينباب وارد شده پس آيه بر عموم خود نباشد بلكه مخصص باشد و اينكه در عرف شرع و لغت غالبا طعام را بر جو و گندم اطلاق ميكنند مؤيد اينست و در كنز العرفان آورده كه فقهاى جمهور اين آيه را بر عموم خود ميگذارند و ميگويند ذبايح ايشان و غير آن از مطبوخات و مايعات ايشان و غير آن همه حلالست بر اهل اسلام و بعد از آن گفته‌اند كه على ( ع ) نصاراى بنى تغلب را از ينحكم استثنى كرده و گفته ليسوا على النصرانية و لم يأخذوا منها الا شرب الخمر و همچنين گفته‌اند كه مجوس نيز ملحق باهل كتاب نيستند و اگر چه در تقدير جزيهء ايشان را باهل كتاب الحاق كرده‌اند و دليل آن قول حضرت رسالت است صلَّى اللَّه عليه و آله كه سنوا بهم سنة اهل الكتاب غير ناكحى نسائهم و لا اكلى ذبائحهم و اما اصحاب ما تخصيص طعام كرده‌اند بحبوبات و شبه آن از جامدات اما اولا به جهت حكم ايشان به نجاست اهل كتاب كه مانع اكل