در امين و نميتواند بود كه صفت آمين باشد زيرا كه اسم فاعل كه موصوف باشد عمل نميكند بر مذهب مختار و از ابن زيد رضى اللَّه عنه نقل است كه اين آيه در روز فتح مكه نازل شد در وقتى كه بعضى از اهل شرك قصد خانه كعبه كرده بودند و بعمره اهلال نموده مسلمانان گفتند يا رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله بگذار تا مانع اهل شرك شويم حقتعالى ايشان را از آن نهى فرمود * ( وَإِذا حَلَلْتُمْ ) * و چون از احرام بيرون آييد و حلال شويد * ( فَاصْطادُوا ) * پس شكار كنيد اگر خواهيد اين اذن است در اصطياد بعد از زوال احرام و لازم نميآيد از اراده اباحهء اينجا آنكه امر بعد از حظر دلالت بر اباحه كند مطلقا مرويست كه در روز فتح مكه مؤمنى را بكشتند در عرفات كه حليف ابو سفيان بود و اخبار آن به حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله كردند فرمود لعنة اللَّه على من قتل بدخيل الجاهلية لعن خدا باد بر آنكه او بكنيهء جاهليت كسى را بكشد حقتعالى فرمود كه * ( وَلا يَجْرِمَنَّكُمْ ) * و بايد كه بر آن ندارد شما را * ( شَنَآنُ قَوْمٍ ) * عداوة گروهى از كفار قريش و شدت بغض و عداوت ايشان اين از قبيل اضافه مصدر است بمفعول يا فاعل يعنى بايد كه حامل شما نشود دشمنى ايشان شما را يا دشمنى شما ايشان را * ( أَنْ صَدُّوكُمْ ) * براى آنكه باز داشتند شما را در حديبيه * ( عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ ) * از طواف مسجد حرام * ( أَنْ تَعْتَدُوا ) * آنكه از حد درگذريد و انتقام آن خواهيد كه قصد اموال قاصدان حرم كنيد اين مفعول يجرمنكم است چه آن متعدى بيك مفعول و دو مفعول مىباشد مانند كسب حكم اين آيه تا بدين محل منسوخست بآيهء فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ فَلا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرامَ بَعْدَ عامِهِمْ هذا مگر صيد كردن در حالتى كه از حرم بيرون آيند و كافران را بهدى و قلائد ايمان نيست مروى است از أبي جعفر صلوات اللَّه عليه كه هيچ آيتى از اين سوره منسوخ نيست و نه بعضى از اين آيه زيرا كه جايز نيست كه در اشهر حرم با مشركان ابتدا بقتال كنند مگر گاهى كه ابتداى قتال از ايشان شود و اين موافق قول حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله است كه در وقت نزول اين آيه فرمود كه احلوا حلالها و حرموا حرامها * ( وَتَعاوَنُوا ) * و يارى كنيد يكديگر را * ( عَلَى الْبِرِّ ) * بر نيكويى كه آن عفو است و اعفا و متابعت امر * ( وَالتَّقْوى ) * و پرهيزكارى كه آن مخالفت هواى است * ( وَلا تَعاوَنُوا عَلَى الإِثْمِ ) * و يارى مكنيد بر بدى كه آن ترك فرمان است * ( وَالْعُدْوانِ ) * و بر ستمكارى كه آن انتقام است در زمين حرم اثم معصيتى است كه متعدى به غير نباشد و عدوان آنكه به غير تعدى كند * ( وَاتَّقُوا اللَّه ) * و بترسيد از خداى * ( إِنَّ اللَّه شَدِيدُ الْعِقابِ ) * بدرستى