نفس را * ( أَنْ تَعْدِلُوا ) * براى آنكه ميل كنيد از حق و يا به جهت كراهت آنكه عدول كنيد از عدل پس ان تعدلوا يا مقدر به لام علت است و يا بكراهت كه مفعول له باشد * ( وَإِنْ تَلْوُوا ) * و اگر بپيچانيد زبان هاى خود را از گواهى راست و بروايت ابن عباس و سدى خطاب بحكام است يعنى اى حكام شرع اگر بپيچانيد السنهء خود را از حكومت شرع * ( أَوْ تُعْرِضُوا ) * يا اعراض كنيد از اداى آن و گمان آن نمائيد * ( فَإِنَّ اللَّه كانَ ) * پس بدرستى كه خداى هست * ( بِما تَعْمَلُونَ ) * به آنچه مىكنيد از عدل و ميل * ( خَبِيراً ) * دانا پس شما را به آن مكافات خواهد داد و اين نوعى است از تهديد و مبالغه و در آيه دليل است در وجوب امر بمعروف و نهى از منكر و سلوك طريق عدل در نفس خود و در كنز آورده كه اين آيه دلالت مىكند بر چند امر اول اقامهء عدل در حكومت مطلقا خواه بر نفس مقيم يا بر غير او دويم وجوب اقرار ايشان بر نفس خود به حق كه ثابت باشد در نفس او سيم وجوب اقامهء شهادت بر والدين و اين مذهب سيد مرتضى و ابن جنيد است و نيز دلالت بر اين مىكند روايت ابن حصين و غيره و شيخ طوسى و اكثر اصحاب گفته‌اند كه شهادت ولد بر والد مقبول نيست چه اين مستلزم تكذيب والد شاهد مىشود و اين عقوق است كه مانع قبول شهادتست و وجوب اقامهء كه مدلول آيهء كريمه است مستلزم قبول نيست زيرا كه اقامه بمعنى صدوع است به حق و اين اعم از قبول و عدم آنست و در اينكه حكم جدا از جانب اب حكم اب دارد دو قول است اقرب آن است كه حكم اب دارد اما شهادت ولد بر ام براى او مقبولست و همچنين است براى اب و نيز مقبول است شهادت اب از براى ولد و بر او به جهت عمده ادلهء وجوب اقامت و وجوب قبول بدون معارض ( چهارم ) وجوب اقامه بر همهء اقارب و براى همه ايشان بدون فرق ميان ايشان و فقهاى عامه در اين مخالفت كرده‌اند زيرا كه متضمن تهمت است كه مانع است از قبول و نيز ولد بعضى از والد است زيرا كه از نطفهء او مخلوق است و والد مادهء ولد است پس ولد جزء والد باشد فحينئذ هر يك از ايشان شاهد نفس خود باشند و همچنين است كلام در اقارب و حق خلاف اين است اما اولا به جهت نص آيهء كريمه و اما ثانيا به جهت آنكه تهمت مدفوع است به عدالت پس معارض ادلهء عامه نباشد و اما ثالثا به جهت آنكه بعضيت حقيقه نيست بلكه مجازا است و هر يك را حكم نفس خود است و لهذا گاه است كه احدهما حراست با آنكه ديگرى رق است و چون حقتعالى بيان اسلام و احكام آن نمود در عقب آن امر بندگان فرمود بايمان و شرايط آن بقوله * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد خطاب با مسلمانان است يا منافقان يا مؤمنان اهل كتاب چون ابن سلام و اصحاب او