يتلى عليكم ) و يا مخفوض بر قسم كانه قيل ( و اقسم بما يتلى عليكم ) و جايز نيست عطف آن بر مجرور در فيهن به جهت اختلال آن لفظا و معنى و قوله فى يتامى النساء صله يتلى است اگر موصول معطوف باشد بر ما قبل آن اى يتلى عليكم فى شانهن و اگر نه بدل خواهد بود از فيهن و يا صله ديگر براى يفتيكم و معنى اينكه ( اللَّه يفتيكم فيهن بسبب يتامى النساء ) كما تقول كلمتك اليوم فى زيد و اضافه يتامى به نساء بمعنى من است زيرا كه اضافه شيء است بجنس خود و قوله * ( اللَّاتِي ) * صفه نسا است يعنى زنانى كه * ( لا تُؤْتُونَهُنَّ ) * نميدهيد ايشان را * ( ما كُتِبَ لَهُنَّ ) * آن چه فرض كرده شده براى ايشان از ميراث * ( وَتَرْغَبُونَ ) * و رغبت ميكنند * ( أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ ) * در آنكه بخواهيد ايشان را اگر جميله باشند و مالهاى ايشان را بخوريد و يا رغبت ميگردانيد از آنكه بنكاح درآريد ايشان را و مع ذلك منع انكاح غير ميكنند با ايشان به جهت طمع در ميراث ايشان چه عرب را در جاهليت عادت بودى كه دختر يتيمى را كه ولايت او تعلق بيكى داشتى و آن دختر را مالى بودى اگر جمال داشتى ولى او را بزنى كردى و مال او برگرفتى و اگر صاحب جمال نبودى او را منع كردى از شوهر كردن تا به مردى و مال او را برداشتى پس قوله * ( وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ ) * در تقدير ( فى ان تنكحوهن ؟ ؟ ؟ ان تنكحوهن ) است و محتمل است كه حال باشد يا عطف و در مجمع آورده كه در قوله لا تؤتونهن الى آخره چند قول است اول آنكه اهل جاهلية ميراث به اناث نميدادند بلكه آن را بپسران شجاع خود ميدادند چنان كه گذشت و اين قول ابن عباس و سعيد بن جبير است و مرويست از ابى جعفر عليه السّلام دويم آنكه مراد آنست كه صداق را بزوجات خود نميدادند و حق تعالى ايشان را از آن منع كرد بقوله وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتامى فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ تا آخر و بيان اين در اول سوره مذكور شد و اين قول از عايشه منقول است و مختار ابى على جبائى و طبرى بر قول است اول سيم آنكه مراد بما كتب لهن نكاح است كه حقتعالى امر به آن فرموده در كريمهء و انكحوا الايامى و اوليا منع زنان ميكردند از آن و اين از حسن و قتاده و ابى مالك و ابراهيم مرويست * ( وَالْمُسْتَضْعَفِينَ ) * عطفست بر يتامى النساء يعنى ديگر فتوى ميدهد در باب ضعيفان و بيچارگان * ( مِنَ الْوِلْدانِ ) * از فرزندان خود كه ايشان را ميراث نميدادند و عرب هم چنان كه ميراث بنسا نميدادند به اولاد صغار نيز نميدادند * ( وَأَنْ تَقُومُوا ) * و ديگر حكم ميكنيد در آنكه قيام نمائيد * ( لِلْيَتامى ) * براى مهم يتيمان در مهر و ميراث ايشان * ( بِالْقِسْطِ ) * بعدل و راستى در انوار گفته كه ميتواند بود كه معطوف عليه آن يتامى النسا باشد اى ( يفتيكم او ما يتلى فى ان تقوموا ) و اين در صورتيست كه فى يتامى صله يفتيكم يا يتلى باشد