آخرت و بمردمان آن نوع سلوك كند كه دوست داشته باشد كه با وى چنان باشند مراد آنست كه در حين نزول موت برو محافظت كنندهء حقوق اللَّه و حقوق الناس بوده باشد * ( وَمَا الْحَياةُ الدُّنْيا ) * و نيست زندگانى اين جهان يعنى لذات و زخارف آن * ( إِلَّا مَتاعُ الْغُرُورِ ) * مگر برخوردارى از چيزهايى كه فريب دهنده است و زيان رساننده غرور مصدر است بمعنى فاعل يا جمع غار مراد تشبيه حياة و زخارف دنيا است بمتاع مدلس كه مشترى او در آن غرور است و مدلس آن شيطان يعنى زندگانى دنيا و زخارف آن مردم را فريب ميدهند و اگر بحقيقت آن دانا گردند هر آينه عارف شوند به آنكه هيچ نميارزد و مغروريت در آن نسبت به كسى است كه آن را بر آخرت اختيار ميكنند اما هر كه به آن طلب آخرت كند پس آن متاع بلاغ است نه غرور و در آيه دلالت است بر آنكه اقل نعيم از آخرت بهتر است از همهء نعيم دنيا و لهذا حضرت رسالت ( ص ) فرموده كه موضع سوط فى الجنة خير من الدنيا و ما فيها موضع تازيانهء از بهشت بهتر است از دنيا و آنچه دروست پس عاقل بايد كه بزندگانى دنيا و زخارف ناپايدار آن فريب نخورد و همگى توجه او در تهيهء اسباب آخرت باشد چه آن نعيم كثير است و اين متاع حقير و در خبر است كه روزى رسول خدا ( ص ) بر بزغالهء مردهء گوش بريدهء بگذشت با اصحاب گفت كيست كه اين را بدرهمى بخرد گفتند يا رسول اللَّه بعيب گوش بريدگى در زندگى به اين مبلغ نميارزيد فكيف كه مرده است و به هيچ كارى نميشايد فرمود به خدا كه دنيا نزد خدا از اين خوارتر و بيمقدارتر است و مرويست كه اين ابيات منسوبند بامير المؤمنين ( ع ) كه تزود من الدنيا فانك راحل و يا در فان الموت لا شك نازل نعيمك فى الدنيا غرور و حسرة و عيشك فى الدنيا محال و باطل الا انما الدنيا كمنزل راكب اراح عشيا و هو فى الصبح راحل آورده‌اند كه بعد از هجرت مهاجران بمدينه اهل شرك دست تعدى بمال و ضياغ هر يك كه در مكه داشتند دراز كرده ميفروختند و هر كرا از ايشان كه در راه بدست ميآوردند تعذيب ميكردند و برخى را بقتل ميرسانيدند حقتعالى جهت ثبات بر مصابرت بر ايذا و اذيت كفار اهل ايمان را خطاب ميفرمايد كه * ( لَتُبْلَوُنَّ ) * به خدا كه شما آزمايش كرده مىشويد * ( فِي أَمْوالِكُمْ ) * در مالهاى خود بنقصان و تلف * ( وَأَنْفُسِكُمْ ) * در نفسهاى خود باذيت كفار و غير آن از امراض و علل * ( وَلَتَسْمَعُنَّ ) * و هر آينه بشنويد * ( مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ ) * از آنان كه كتاب بديشان داده‌اند * ( مِنْ قَبْلِكُمْ ) * پيش از شما يعنى يهود و نصارى * ( وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا ) * و از آن كسانى نيز كه شرك آورده‌اند * ( أَذىً كَثِيراً ) * رنج بسيار يعنى سخنانى كه موجب رنجش خواطر باشد هم نسبت به