جملهء مستانفه است براى بيان حال ايشان در آن جهان يعنى ميخواهد خداى * ( أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ ) * آنكه نگرداند براى مسارعان در كفر يعنى ندهند * ( حَظًّا فِي الآخِرَةِ ) * بهرهء از ثواب آن جهان * ( وَلَهُمْ ) * و مر ايشانراست * ( عَذابٌ عَظِيمٌ ) * عذابى بزرگ بحسب كميت و كيفيت و در مجمع آورده كه چون اراده متعلق است به آنچه صحيح باشد حدوث آن پس كلام محتاج است بحذف شيء و تقدير آنست كه ( يريدان يحكم بحرمان ثوابهم الذى عرضوا إله بتكليفهم و ان يعاقبهم فى الآخرة على سبيل اجزاء و كفرهم ) و چون اين صورت در آخرت تحقق خواهد يافت پس يريد بمعنى سيريد است و معنى كلام اينكه زود باشد كه خدا اراده فرمايد كه حكم كند بمحروم بودن مسارعان در كفر از ثواب ايشان كه تعريض كرده شده بودند مر آن را تكليف و معاقب سازد ايشان را در آخرت بر سبيل پاداش كفر و ارتداد ايشان و در آيه دلالت است بر بطلان مذهب مجبره زيرا كه حقتعالى مسارعت در كفر را نسبت بايشان داده پس چگونه ايجاد مسارعت كرده باشد در ايشان تا آن را نسبت به او دهند و گويند فاعل از خداست و در انوار گفته كه كريمهء يريد اللَّه الخ دليل است بر تمام طغيان اهل كفر و نفاق و موت ايشان بر صفت كفر و در ذكر ارادهء اشعار است بر آنكه كفر ايشان بنهايت غايت رسيده تا بمرتبهء كه ارحم الراحمين ارادهء آن فرموده كه مر ايشان را حظى نباشد در آخرت از رحمت او و نيز بر سبيل استيناف ميفرمايد كه * ( إِنَّ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْكُفْرَ ) * بدرستى كه آنان كه بخريدند كفر را يعنى بدل كردند آن را * ( بِالإِيْمانِ ) * بگرويدن به خدا و رسول * ( لَنْ يَضُرُّوا اللَّه ) * هرگز زيان نكنند خدا را * ( شَيْئاً ) * چيزى بسبب اشتراء بلكه ضرر ايشان بايشان عايد گردد * ( وَلَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ ) * و مر ايشانراست عذابى دردناك كه الم آن بته دلهاى ايشان رسد تكرير براى تأكيد است يا براى تعميم كفره بعد از تخصيص متخلفان از جهاد كه ابن ابى و اصحاب او بودند و يا اهل ارتداد از اعراب و بدانكه فرق ميان مضرت و اساءة آنست كه اساءة در غير قبيح نميباشد و مضرت گاه هست كه حسن است گاهى كه مستحق باشد يا بر وجه لطف يا در او نفعى اجل باشد يا دفع ضرر عظيم بعد از آن بيان مىنمايد كه امهال كفار نفع به آنها نمى دهد بلكه موجب مزيت عذاب ايشان خواهد بود و ميفرمايد كه * ( وَلا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * و نه پندارند آن كسانى كه كافرند از يهود و نصارى و مشركان و منافقان و حمزه و ابن كثير بخطاب ميخوانند يعنى مپندار اى محمد ( ص ) كفار را * ( أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ ) * كه آنچه مهلت ميدهيم ايشان را * ( خَيْرٌ لأَنْفُسِهِمْ ) * بهتر است مر نفسهاى ايشان را از آنكه ايمان آورده بدرجهء شهادت رسند نزد مقاتل آيه دربارهء مشركان مكه