و عدم اضرار يعنى مؤن مرضعه را از مال صبى بوى رساند اگر پدرش مرده باشد و يا اگر احد ابوين بميرند بر آن ديگر واجب است تربيت طفل و ارضاع و انفاق و اين قول موافق مذهب اصحاب ما است چنان كه بيايد * ( فَإِنْ أَرادا ) * پس اگر خواهند پدر و مادر * ( فِصالًا ) * جدا كردن فرزند از ايشان يعنى باز گرفتن او را از شير قبل از اتمام حولين باز گرفتنى كه صادر شده باشد * ( عَنْ تَراضٍ مِنْهُما ) * از خشنودى هر دو يعنى از والدين * ( وَتَشاوُرٍ ) * و از مشاورت كردن با يكديگر در باب رضاع و فطام قبل از حولين * ( فَلا جُناحَ عَلَيْهِما ) * پس هيچ وبالى نيست بر ايشان در اين امر تشاور و مشورت استخراج رأيست مأخوذ از ( شرت العسل اذا استخرجته ) و اعتبار تراضى والدين جهت مراعات صلاح طفل است و حذر از اقدام نمودن احدهما بر ضرر رسانيدن او به جهت غرضى يا غير آن * ( وَإِنْ أَرَدْتُمْ ) * و اگر خواهيد اى پدران و كسانى كه باسترضاع محتاجيد * ( أَنْ تَسْتَرْضِعُوا ) * آنكه طلب شير دادن كنيد از زنان شير دهنده * ( أَوْلادَكُمْ ) * فرزندان خود را مفعول اول محذوفست و در تقدير اينكه ( ان تسترضعوا المراضع لاولادكم ) يق ( ارضعت المرأة الطفل و استرضعتها اياه ) كقولك ( أنجح اللَّه حاجتى و استنجحته اياها ) پس حذف مفعول اول شده براى استغفار او حاصل كه هر گاه خواهيد كه دايه گيريد جهت شير دادن اولاد خود را خواه مادر را مانعى باشد از شير دادن و خواه نباشد مگر وقتى كه بى اجرت يا كمتر از اجرت دايه راضى باشد * ( فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ ) * پس بر شما هيچ گناهى نيست در دايه گرفتن * ( إِذا سَلَّمْتُمْ ) * چون تسليم كنيد بدايها * ( ما آتَيْتُمْ ) * آنچه اراده كرده‌ايد دادن آن را بديشان كقوله إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ اى اذا اردتم الاقامة اليها و قوله * ( بِالْمَعْرُوفِ ) * صلهء سلمتم است يعنى آن را تسليم ايشان كنيد بوجهى كه متعارف و مستحسن باشد شرعا يعنى بخوش خويى بيمضايقه و مبالغه و جواب شرط محذوفست و ما قبل آن دال است بر آن و اشتراط تسليم از براى جواز استرضاع نيست بلكه از براى رعايت اولى و اصلح است مر طفل را * ( وَاتَّقُوا اللَّه ) * و بترسيد از خداى در باز گرفتن اجر مزدوران و تقصير در امر اولاد صغار اين مبالغه است در محافظة بر آنچه مشروع است در امر اطفال و مراضع * ( وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّه ) * و بدانيد كه خدا * ( بِما تَعْمَلُونَ ) * به آنچه ميكنيد از ارضاع و فصال و استرضاع و غير آن * ( بَصِيرٌ ) * بيناست ذكر اين كلام به جهت حث و تهديد است صاحب كنز العرفان عليه الرحمه فرموده كه در اين آيه احكام متعدده