آن در شأن آنها كه بعد از وصول بشرف اسلام دست از دين متين باز داشتند و مرتد شدند مىفرمايد بر وجه استبعاد كه * ( كَيْفَ يَهْدِي اللَّه ) * چگونه راه نمايد خدا يعنى راه ننمايد * ( قَوْماً كَفَرُوا ) * گروهى را كه كافر شدند * ( بَعْدَ إِيمانِهِمْ ) * پس از ايمان آوردن ايشان و در اكثر تفاسير آمده كه ايشان دوازده تن بودند كه از مسلمانان روى برتافته بدار الكفر پيوستند چون طعمة بن اسرق و حارث بن سويد بن صامت و مقبس بن ضبابه و امثال ايشان بعد از آنكه گرويده بودند به خدا * ( وَشَهِدُوا ) * و گواهى داده بودند * ( أَنَّ الرَّسُولَ ) * آنكه فرستادهء خدا يعنى محمد ( ص ) * ( حَقٌّ ) * حق است و قول او صدق * ( وَجاءَهُمُ الْبَيِّناتُ ) * و آمده بود بديشان آيتهاى روشن يعنى قرآن كه فصاحت و بلاغت آن فوق طاقت بشريت است با ساير معجزات سيد كاينات عليه و آله الصلوات و التسليمات * ( وَاللَّه لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ) * و خدا راه ننمايد گروه ستمكاران را كه وضع كفر كردند در موضع ايمان و به جهت اخلال به نظر ظلم كردند بر نفس هاى خود و هر گاه خدا ايشان را راه ننمايد پس كسانى را كه بعد از آمدن حق بايشان گرويده باشند و بعد از آن اعراض از آن نموده بطريق اولى كه راه ننمايد چه ممتنع از حق بعد از وضوح آن بر او منهمكست در اضلال و بعيد از رشاد و گويند كيف در معنى نفى است يعنى هرگز خدا اين كسان را راه ننمايد پس آيه مقتضى آنست كه توبهء مرتد مقبول نباشد و قوله و شهدوا عطف است بر آنچه در ايمانهم است از معنى فعل و تقدير اينست كه بعد ان آمنوا و نظير اينست كه فاصدق و اكن و يا حال است باضمار قد از فاعل كفروا و اين هر دو وجه دليل است بر آنكه اقرار بلسان خارج است از حقيقت ايمان از حسن بصرى روايتست كه اين آيه دربارهء اهل كتاب نازل شده كه پيش از ظهور رسول ( ص ) به او ايمان داشتند و مقر بودند بحقيت او و چون مبعوث گشت منكر شدند و به او نگرويدند و مراد بهدايت در آيه محتمل بعضى از وجوهيست كه در صدر سورهء البقره مذكور شد و در مجمع آورده كه مراد هدايت مختصه است بمؤمنان كه آن اثابة ايشانست و راه نمودن بطريق جنان نه هدايت عامه در قوله تعالى وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْناهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمى و مراد بايمان اظهار ايمانست نه ايمانى كه به آن مستحق ثواب ميشوند و در آيه دلالت نيست بر آنكه ايشان در باطن مؤمن بوده باشند و مستحق ثواب و بعد از آن بكفر زايل شده باشد و مذهب اصح آنست كه ارتداد از مؤمن حقيقى ممتنع است و غير واقع * ( أُولئِكَ ) * آن گروه كه اظهار ايمان كردند و بعد از آن از آن برگشتند * ( جَزاؤُهُمْ ) * پاداش ايشان * ( أَنَّ عَلَيْهِمْ ) * آنست كه بر ايشان باشد * ( لَعْنَةَ اللَّه ) * لعنت خدا كه آن دوريست از رحمت او * ( وَالْمَلائِكَةِ ) * و لعنت ملائكه كه