* ( شَيْءٍ قَدِيرٌ ) * بر همهء چيزها توانا است و قدرت او همهء مقدورات را احاطه كرده پس هر چه ميكنيد در سرو علانيه ميداند و مكافات آن را ميتواند و چون چنين است پس نافرمانى مكنيد و بصميم قلب منقاد اوامر او شويد و از نواهى او باز ايستيد اين آيه از براى بيان * ( وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّه نَفْسَه ) * است كانه قال ( و يحذركم اللَّه نفسه لانها متصفة بعلم ذاتى يحيط بالمعلومات كلها و قدرة ذاتيه نعم المقدورات باسرها فلا تجسروا على عصيانه اذ ما معصية الا و هو مطلع عليها قادر على العقاب بها ) پس اين كه تاخير عذاب مستحقان مىكند نه به جهت عجز او است بلكه براى مصلحت تكليفست تا مكلفان را بر او سبحانه حجت نباشد چون در اين آيه تحذير اهل كفر و عصيان نمود بعقاب در عقب آن بيان وقت آن مىكند و ميفرمايد كه * ( يَوْمَ تَجِدُ ) * ظرف متعلق است به تود كه بعد از اين مذكور است يعنى روزى كه بيايد * ( كُلُّ نَفْسٍ ) * هر كسى از عمل كنندگان را * ( ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ ) * از آنچه كرده باشد از نيكويى * ( مُحْضَراً ) * حاضر گردانيده شده نزد خود يعنى صحايف حسنات را به بيند * ( وَما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ ) * و از آنچه كرده باشد از بدى نيز نزد او حاضر باشد * ( تَوَدُّ ) * دوست داشته باشد آن نفس * ( لَوْ أَنَّ بَيْنَها ) * آن كه باشد ميان او * ( وَبَيْنَه ) * و ميان آن روز عمل بد او * ( أَمَداً بَعِيداً ) * اندازه دور مقاتل گفته چندان كه ميان مشرقست و مغرب لقوله يا لَيْتَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ بُعْدَ الْمَشْرِقَيْنِ مراد آنست كه نخواهد مطلقا آن روز را يا عمل خود را بيند و لو در معنى تمنى شايع و كثير الاستعمال است و اينجا به همين معنى است زبدهء كلام آنست كه هر نفسى كه صحايف كردار خود را يا جزاى آن را از خير و شر نزد خود يابد آرزو كند كه ميان او و صحايف و اينروز مسافت دور و دراز باشد بر وجهى كه آن را مشاهده نتواند كرد و ميتواند بود كه ظرف متعلق بفعل محذوف باشد اى ( اذكر يوم تجد ) و بنا بر اين تود حال باشد از ضمير * ( عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ ) * و يا آنكه خبر * ( ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ ) * و تجد مقصود باشد بر * ( ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ ) * و ما شرطيه نيست به جهت ارتفاع تود * ( وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّه ) * و ميترساند خدا شما را * ( نَفْسَه ) * از خود تكرير اين به جهت توكيد و تذكير است و در فتوحات مكى آورده كه خداى تعالى شما را ميترساند از آنكه در ذات او تفكر كنيد و بدين تاكيد رفع مناسبت مىكند ميان ذات خود و ذات خلق كه ( ما التراب و رب الارباب ) * ( وَاللَّه رَؤُفٌ ) * و خدا مهربانست * ( بِالْعِبادِ ) * ببندگان كه مبالغه مىكند در تخذير ايشان و در انوار گفته كه اين اشاره است به آنكه نهى و تحذير حق سبحانه عباد خود را از منهيات محض رأفت او سبحانه است بايشان و عين رعايت صلاح ايشان و يا ايما به آنكه حقتعالى ذو مغفرت و ذو عقابست تا برحمت او اميدوار باشند و از عذاب