اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ و امثال آن و اما قوله الر كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُه به اين معنى است كه همهء آيتهاى قرآنى محفوظ انداز فساد معنى و ركاكت لفظ و قوله كتابا متشابها به اين معنى است كه بعضى از آن متشابه بعضى ديگر است در صحت معنى و جزالت لفظ پس ميان آيه مذكوره و اين دو آيه تناقض نباشد و آخر جمع اخريست و عدم صرف او بجهة وصف است و عدل زيرا كه معدول است از الآخر با اخر من چنان كه در نحو مبين شده و ربيع و سدى گفته‌اند كه محكم ناسخ است كه بر آن عمل بايد كرد و متشابه منسوخ كه بدان ايمان بايد آورد و عمل به آن نبايد كرد ابن عباس فرموده كه محكم حلال و حرام و فرايض احكام است و متشابه مواعظ و امثال و جبائى گفته كه محكم آنست كه آن را يك وجه بيش نباشد و متشابه آنكه احتمال چند وجه داشته باشد و نزد جابر بن عبد اللَّه محكم آنست كه تعيين تأويل او معلوم باشد و متشابه آن تعيين تأويل آن معلوم نباشد مانند قيام ساعت و شيخ ابو منصور ماتريدى گفته عقل بيان محكم ميداند و در متشابه بيمدد نقل دخل كردن نميتواند و گفته‌اند كه متشابه حروف مقطعه‌اند و يهود يا نصارى از روى حساب جمل بدان بر مدت دولت اسلام استدلال ميكردند و چون فاتحه هر سوره از مقطعات غير مكروه در حساب تفاوت بسيار داشت چنان كه الم هفتاد و يكيست و المص صد و شصت و يك و الر دويست و سى و يك و المرا دويست و هفتاد و يك آنچه طلب ميكردند بر آن مشتبه ميشد گفتند ما بدين ايمان نداريم حقتعالى فرمود كه * ( فَأَمَّا الَّذِينَ ) * اما آن كسانى كه از روى تقليد و تعصب * ( فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ ) * در دلهاى ايشان كجى و تباهى است يا شك در سخن الهى * ( فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَه ) * پس پيروى ميكنند آن چيزى را كه متشابه و معنى آن مشكلست * ( مِنْه ) * از كتاب و به آن احتجاج ميآرند بر امر باطل * ( ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ ) * به جهت طلب كردن فتنه كه ضلالت است و آن يا شركست و يا تكذيب قرآن و يا تلبيس و تشكيك بر جهال چنان كه يهودان گفتند كه اين حسابهاى مختلف بر ما مشتبه است و غرض ايشان آن بود كه جاهلان قوم خود را در شك اندازند و يا متمسك شوند به ظاهر آن يا بر تأويل باطل به جهت آنكه مردمان را در فتنه اندازند و اضلال ايشان كنند به اظهار مناقضهء محكم و متشابه و نزد ابى عبد اللَّه ( ع ) و ربيع و سدى مراد در فتنه كفر و شرك است * ( وَابْتِغاءَ تَأْوِيلِه ) * و ديگر اتباع متشابهات مىكنند و به جهت طلب تأويل آن بر وفق مدعا و متمناى خود كه خلاف حقست و محتملست كه داعى به اتباع متشابهات مجموع اين دو طلب باشد و يا هر يك از آن بر سبيل تعاقب و اول مناسب معاند است و ثانى مناسب جاهل از ربيع مرويست كه اينها وفد نجرانند كه با رسول ( ص ) مناظره كردند در حق عيسى