در آسمانهاست از كواكب و فرشتگان و غير آن و يا او راست عوالم روحانية كه استار غيوب و بواطن صفاتند * ( وَما فِي الأَرْضِ ) * و آنچه در زمين است از اركان و مواليد و يا مر او راست عوالم جسمانيه كه ظواهر اسما و مظاهر افعالند يعنى زمام اختيار خلق و ملك سماوات و ارضين و ما بينهما و تدابير آنها به يد اقتدار و قبضهء اختيار او است چه او مبدء و منشى همهء مكونات است و ممكنات پس ملك و ملك همه دريد او باشد و بهر وجهى كه خواهد صرف آن نمايد * ( وَإِنْ تُبْدُوا ) * و اگر آشكارا كنيد * ( ما فِي أَنْفُسِكُمْ ) * آنچه در نفسهاى شما است از عزائم و نيات * ( أَوْ تُخْفُوه ) * يا پنهان سازيد آن را * ( يُحاسِبْكُمْ بِه اللَّه ) * شمار مىكند شما را بدان چيز پس شما را بر آن مجازات خواهد داد از ابن عباس و شبعى و جمعى ديگر از مفسران مرويست كه مراد اظهار كتمان شهادتست يعنى خدا عالم است به ظاهر ساختن و پنهان كردن شما كلمه شهادت را و جزاى شما خواهد داد بر وفق آن و نزد مقاتل و واقدى مراد موالاة كفار است لقوله تعالى إِنْ تُخْفُوا ما فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوه يَعْلَمْه اللَّه يعنى اگر اظهار مودة و دوستى كافران كنيد و اگر آن را پنهان داريد كه حق سبحانه جزاى شما خواهد داد به آن و نزد بعضى حكم آيه عام است در احكام متقدمه و حق سبحانه به آن تخويف و تهديد عباد نموده از عمل كردن بخلاف آن و نزد جماعتى ديگر آيه بر سبيل عموم است در جميع امور ليكن حكم آن منسوخ است به آيه لا يُكَلِّفُ اللَّه نَفْساً إِلَّا وُسْعَها و بقول حضرت رسالت ( ص ) ان اللَّه تجاوز لامتى ما حدثت به انفسها ما لم تكلم او تعمل به يعنى بدرستى كه حقتعالى از امت من درگذرانيده و عفو فرموده آنچه نفس ايشان به آن حكايت كند ما دام كه نگفته باشند يا به آن عمل نكرده باشند و اينقول از ابن مسعود و ابى هريره مرويست و عقل صايب منكر اين قولست و آن را صحيح نميداند زيرا كه جايز نيست تكليف بنده به آنچه فوق وسع او باشد پس چگونه اول حكم آن ثابت بوده باشد و بعد از آن منسوخ شده و نيز نزد معظم علماى اصول نسخ بر احكام متعرض مىشود نه بر اخبار و اين آيه از اخبار است پس منسوخ نباشد بلكه حق آنست كه آيه متناول اعتقادات صحيحه و فاسده است و اما آنچه در تحت تكليف داخل نيست از وساوس و هواجس نفسانى و آنچه تحفظ از آن ممكن نباشد از خواطر خارج است از اين حكم بدلالت عقليه و بقول حضرت رسالة ( ص ) كه ان اللَّه تجاوز لهذه الامة عن نسيانها و ما حدثت به انفسها و گويند آيه ثابته مبين اين آيه است و مزيل توهم از صرف آن بمعنى كه جايز نيست عقلا چون خواطر و هواجس كه از تحت قدرت خارجند و از امام محمد باقر ( ع ) مرويست كه تفسير اين آيه برين نهج است كه آنچه آشكارا كنيد از افعال ظاهره كه مردم آن را مشاهده كنند و دانند و آنچه پنهان كنيد از مردمان و ايشان آن را ندانند حق سبحانه برين هر دو جزا