* ( اللَّه ) * به حساب خداى يا بجزايى كه مقرر كرده از ثواب و عقاب و گويند مراد روز موتست كه بنده متاهب است براى باز گشتن بسوى حساب و جزاى خدا * ( ثُمَّ تُوَفَّى ) * پس تمام داده شود * ( كُلُّ نَفْسٍ ) * هر نفسى را * ( ما كَسَبَتْ ) * جزاى آنچه عمل كرده باشد از نيك و بد * ( وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ ) * و ايشان ستم كرده نشوند به نقص ثواب و تضعيف عقاب از عبد اللَّه عباس مرويست كه اين آيه چون فرود آمد جبرئيل ( ع ) گفت حقتعالى مىفرمايد كه معها فى راس الماتين و الثمانين من البقرة اين آيه را در سر دويست و هشتاد آيه از سوره بقره و نيز از عبد اللَّه عباس منقول است كه اين آيه آخرين آيه است كه از قرآن نازل شده و بروايت ابن عمر آخرين آيهء قرآن آيهء رباست و پيغمبر ( ص ) بعد از اين آيه بيست و يك روز بزيست و بروايتى هشتاد و يك روز و بقولى هفت روز و گويند سه ساعت و در مجمع آورده كه مفسران بر آنند كه چون آيهء إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ نازل شد رسول ( ص ) فرمود ليت شعرى متى يكون ذلك كاشكى دانستمى كه موت من كى خواهد بود حق سبحانه اين آيه فرستاد كه إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّه وَالْفَتْحُ و چون اين آيه آمد رسول ( ص ) در نماز ميان تكبير و قراءة سكوت ميفرمود و ميگفت سبحان اللَّه العظيم و بحمده استغفر اللَّه و اتوب اليه وى را گفتند يا رسول اللَّه قبل از اين به اين وجه تكبير نمىگفتى و به اين طريق نماز نميگذاردى فرمود اما ان نفسى نعت الى نفس من خبر مرگ به من ميرسانيد پس به هاىهاى بگريست گفتند يا رسول اللَّه از موت مىگريى و حال آنكه خداى ذنوب متقدم و متاخر ترا آمرزيده قال فاين المطلع و اين ضيق القبر و ظلمة اللحد و اين القيمة و الاهوال و شبهه نيست كه اينكلام را به جهت تنبيه و تذكير امت ميفرموده پس بعد از اين آيه مدت يك سال ديگر بزيست و آن گاه آيهء لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ تا آخر نزول يافت و آن حضرت پس از اين شش ماه بماند و بعد از آن به حج الوداع رفت در راه آيهء يَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّساءِ الخ فرود آمد و در حين وقوف وى به عرفات الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ نازل شد و بعد از آن هشتاد و يك روز زيست و در غدير خم آيهء يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ نازل شد چون اين آيه فرود آمد امير المؤمنين ( ع ) را قايم مقام خود گردانيد چنان كه تفصيل آن در مقام خود مذكور خواهد شد و بعد از هشتاد و يك روز آيهء ربا فرود آمد و در عقب آن آيه * ( وَاتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيه إِلَى اللَّه ) * نازل گشت و اين آخرين آيتى بود از قرآن كه فرود آمد و رسول بعد از آن بيست و يك روز ديگر بماند و بروايت ابن جريح نه شبانه روز و نزد سعيد بن جبير و مقاتل هفت روز و در روز دو شنبه كه دوم ربيع الاول بود وقت زوال شمس بدار البقاء انتقال فرمود و بروايت اصحاب ما دويم شهر