جهاد است در عقب آن ميفرمايد كه * ( وَلا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ ) * و مگوييد مر آن كس را يعنى در حق كسى كه كشته شود * ( فِي سَبِيلِ اللَّه ) * در راه خدا يعنى در جهاد * ( أَمْواتٌ ) * كه ايشان مردگانند اين خبر مبتداء محذوفست اى ( هم اموات ) و جمله مفعول به قول است مرويست كه صحابه بعد از حرب بدر ذكر شهدا مىكردند و ايشان چهارده تن بودند شش از مهاجر و هشت از انصار بعضى بر سبيل تحسر ميگفتند كه بيچاره فلان كه در روز بدر جان شيرين را بداد و از لذات دنيا محروم شد و مرد حق سبحانه فرموده كه ايشان را مرده نخوانيد * ( بَلْ أَحْياءٌ ) * بلكه ايشان زندگانند در حضرت ما * ( وَلكِنْ لا تَشْعُرُونَ ) * و ليكن شما نميدانيد كيفيت آن حياة را زيرا كه ادراك آن بعقل متصور نيست و در انوار گفته كه در اين تنبيه است بر آنكه حياة ايشان بجسد نيست و از جنس چيزى نيستند كه محسوس شوند به آن مانند حيوانات بلكه حياة ايشان امريست كه بعقل مدرك نميشود پس ادراك آن بوحى است از حسن منقولست كه شهدا نزد خدا زندگانند و صبح و شام ارزاقرا بر ارواح ايشان عرض ميكنند پس روح و فرح بايشان ميرسد هم چنان كه آتش را عرض ميكنند بر ارواح آل فرعون صبح و شام كما قال النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَعَشِيًّا پس در غدو و عشى وجع و الم بايشان ميرسد و در اين دلالتست بر آنكه ارواح جواهرند قائم بنفس خود مغاير آنچه محسوس مىشود از بدن و بعد از موت بصفة دراكية باقى ميمانند و جمهور صحابه و تابعين بر اينند و آيات و سنن بر اين ناطق است و بنا بر اين پس تخصيص شهدا به جهت اختصاص ايشانست بكمال قرب از حقتعالى و مزيت به جهت و كرامت ايشان نزد حضرت عزت انتهى كلامه و از ابن عباس روايتست كه شهدا زنده‌اند نزد خدا بارواح و اجساد خود و بامداد و شبانگاه روزى بايشان ميرسد و ايشان خرم و شادمانند به آنچه خدا بايشان مىدهد و در مجمع آورده كه علما را در شهدا چند قولست قول صحيح آنست كه ايشان زنده‌اند از روى حقيقت تا بروز قيامت و اين قول ابن عباس است و قتاده و مجاهد و حسن و عمرو بن عبيد و و اصل بن عطا و مختار جبائيست و رمانى و جميع مفسران دوم آنكه ايشان روز قيامت زنده خواهند شد و مثاب خواهند گشت و بنا بر اين اسناد احياء بايشان بر سبيل مجاز باشد از قبيل تسميهء شيء باسم ما يؤل اليه و اين قول مختص است ببلخى و كسى ديگر بر اين نرفته سيم آنكه زنده‌اند بدين و طاعة و هدى يعنى مگوييد كه ايشان مردگانند در دين بلكه زندگانند بايمان و عبادت و هدايت و مثل اينست تسميه ضلال بموت و هدايت بحياة چهارم آنكه زنده‌اند بجميل ذكر و ثنا هم چنان كه حضرت أمير المؤمنين عليه السّلام فرموده كه هلك خزان الاموال و العلماء باقون ما بقى الدهر اعيانهم مفقودة و آثارهم فى القلوب موجودة و معتمد قول اول است