از علايق و جمعى ديگر گفته‌اند كه اخلاص كتمان حسنات است مانند كتمان سيئات * ( أَمْ تَقُولُونَ ) * ام منقطعه است و همزه براى انكار يعنى بلكه آيا ميگويند اهل كتاب و حفص و ابن عامر و حمزه و كسايى بخطاب ميخوانند يعنى شما مىگوييد اى جهودان و ترسايان و احتمال دارد كه ام معادل همزه باشد در أ تحاجوننا يعنى آيا محاجه ميكنيد در شأن حق تعالى يا در اين قول كه * ( إِنَّ إِبْراهِيمَ وَإِسْماعِيلَ وَإِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ وَالأَسْباطَ ) * بدرستى كه اين پيغمبران و پيغمبر زادگان * ( كانُوا هُوداً ) * بودند يهودان و اين قول جهودان است * ( أَوْ نَصارى ) * يا بر كيش نصرانية و اين سخن ترسايان است * ( قُلْ ) * بگو اى محمد صلَّى اللَّه عليه و آله بايشان بر سبيل توبيخ * ( أَ أَنْتُمْ أَعْلَمُ ) * آيا شما داناتريد باديان انبيا * ( أَمِ اللَّه ) * يا خدايى كه ايشان را بدان دين مبعوث گردانيده و او سبحانه نفى اين هر دو كرده از ابراهيم بقوله ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَلا نَصْرانِيًّا و احتجاج آورده بر اين بقوله وَما أُنْزِلَتِ التَّوْراةُ وَالإِنْجِيلُ إِلَّا مِنْ بَعْدِه و پيغمبران ديگر كه معطوفند بر او تابع اويند در دين باتفاق پس از كجا حكم به يهودية يا نصرانية ايشان ميكنند اهل كتاب اين دعوى را يا بر سبيل ظن و توهم ميگفتند و يا بطريق جحود و اسناد علم بايشان بر طريق تنزيل گواهى ايشانست در منزلهء كسى كه عالم باشد به اين دعوى * ( وَمَنْ أَظْلَمُ ) * و كيست ستمكارتر بر خود * ( مِمَّنْ كَتَمَ ) * از آن كس كه بپوشد * ( شَهادَةً عِنْدَه ) * گواهى كه نزد او ثابت باشد * ( مِنَ اللَّه ) * از خداى كه بواسطهء كتاب الهى دانسته باشد يعنى شهادت حق تعالى براى ابراهيم بحنيفيت و برائة او از يهودية و نصرانية خلاصهء معنى آنست كه هيچ كس ظالمتر از اهل كتاب نيست زيرا كه ايشان كتمان اين نوع شهادة كرده‌اند و ميتواند بود كه مراد اين باشد كه هيچ كس اظلم از ما نيست اگر كتمان اين شهادة كرده باشيم و در اين تعريض است بكتمان اهل كتاب شهادة حق تعالى را براى محمد صلَّى اللَّه عليه و آله بنبوت در كتب ايشان و غير آن و من براى ابتداء است كقوله بَراءَةٌ مِنَ اللَّه پس وعيد ايشان مينمايد بقوله * ( وَمَا اللَّه بِغافِلٍ ) * و نيست خدا بىخبر * ( عَمَّا تَعْمَلُونَ ) * از آنچه ميكنيد از كتمان حق و تكذيب قرآن و انكار محمد و شما را بر كتمان شهادة مكافاة خواهد داد و گويند ما براى عموم است يعنى هيچ چيز از معلومات بر او مخفى نيست پس بترسيد از جزا دادن او بر اعمال شما به آنچه مستحق آن باشيد از عقاب و در مجمع آورده كه در * ( مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهادَةً عِنْدَه مِنَ اللَّه ) * چند وجه است يكى آنكه من براى ابتداى غايتست و متصل بشهادة نه بكتمان و معنى آنكه هيچكس ظالمتر از آن كسى نيست كه نزد او شهادتى باشد از جانب خداى تعالى و او