جحيم پس حرجى نيست اگر اهل عناد اصرار نمايند در كفر يا مكابره كنند * ( وَلا تُسْئَلُ ) * و پرسيده نخواهى شد روز قيامت * ( عَنْ أَصْحابِ الْجَحِيمِ ) * از آنها كه اهل جحيماند يعنى از تو سؤال كنند كه چرا ايشان ايمان نياوردند بعد از آنكه تبليغ رسالت كردى و بر وفق آن آيات بينه و معجزات ظاهره بر ايشان نمودى و جحيم آتش سوزان است كه بسيار زبانه باشد از مقاتل مرويست كه روزى بر زبان معجز بيان حضرت رسالت ص جارى شد كه اگر خداى تعالى بر يهودان درى از عذاب بگشايد و اثر غضب خود بر ايشان نمايد غالب آن است كه از بيم عذاب اليم بمنهاج مستقيم باز آيند حق تعالى فرمود كه * ( وَلا تُسْئَلُ عَنْ أَصْحابِ الْجَحِيمِ ) * يعنى ايشان از ياران جحيماند و ترا نخواهيم پرسيد كه چرا ايمان نياوردند پس بر تو همين اداى رسالت است و بر ما عذاب اهل ضلالت از ابن عباس نقل است كه رسول ص فرمود ليت شعرى ما فعل اللَّه بالكفار كاش دانستمى كه خداى با كافران گذشته چه كرده آيه آمد كه * ( لا تُسْئَلُ عَنْ أَصْحابِ الْجَحِيمِ ) * و بعد از آن به جهت اقناط رسول ص از اسلام ايشان فرمود كه * ( وَلَنْ تَرْضى عَنْكَ ) * و هرگز خوشنود نشوند از تو * ( الْيَهُودُ وَلَا النَّصارى ) * جهودان و نه ترسايان * ( حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ ) * تا آنكه پيروى كنى كيش ايشان را و تتبع تو كيش ايشان را جايز نيست پس هرگز ايشان اسلام نخواهند آورد مرويست كه جمعى از يهود نزد رسول ص آمده گفتند اى محمد ص اگر با ما صلح كنى و با ما مدارا كنى و طريق ملايمت پيش گيرى ما به تو ايمان آريم رسول ص بغايت حريص بود بر ايمان ايشان بدين سخن با ايشان مدارا ميكرد حق تعالى فرمود كه اى محمد ص جهودان از تو راضى نشوند و اگر چه بسيار مساعده و مدارا كنى با ايشان تا آنكه تو متابعت ملت ايشان كنى و ملت مأخوذ است از مله كه خاكستر گرمست كه چون خمير در آنجا اندازند بتدريج پخته شود و چون صاحب ملت بتدريج و مهلت در دنيا امتثال مىكند به آنچه در آن مأمور شده يا به جهت آن از عذاب آخرت خلاص مىشود و بنعيم بهشت و اطعمهء لذيذه آن منتفع ميگردد از اين جهت ملت به اين اسم مسمى شده و ميتواند بود كه از ملال مأخوذ باشد به جهت آنكه هر مذهبى مستلزم صبر است بر ملالت و سامت و كلفت كه از ممر امتثال باوامر آن سانح ميگردد و يا مأخوذ است از امللت الكتاب اذا املية چه ملت هر چيزيست كه حقتعالى املاء آن كرده باشد بر زبان پيغمبر ص خود از اوامر و نواهى و بدانكه ميشايد كه آيهء مذكوره از قول كفار باشد كه حق تعالى از آن حكايت كرده باشد و لهذا تعليم پيغمبر خود فرموده كه در جواب ايشان * ( قُلْ ) * بگو كه * ( إِنَّ هُدَى اللَّه ) * بدرستى كه راه نمودن خداى بصواب كه دين اسلام است هو الهدى آنست راه راست نمودن به حق و اين راه نجات و رستگارى طريق مسلمانيست نه آنچه شما مرا به آن ميخوانيد از ملت يهودية و نصرانية