* ( أَنْفُسَكُمْ ) * و بيرون مكنيد نفسهاى خود را يعنى كسان خود را بظلم و ستم * ( مِنْ دِيارِكُمْ ) * از خانمان خويش مراد آنست كه متعرض يكديگر مشويد بقتل و اجلاء از وطن و ذكر * ( لا تَسْفِكُونَ دِماءَكُمْ وَلا تُخْرِجُونَ أَنْفُسَكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ ) * در مقام ( لا تسفكون دماء اقاربكم و اهل ملتكم و لا تخرجونهم من ديارهم ) كه معنى مراد است به جهت شدة اتصال ( مقتولين و مخرجين بقاتلين و مجرجين ) در نسب و دين بر وجهى كه گوييا نفسهاى ايشان عين نفسهاى اينها است و از اينجا است كه رسول صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود كه ( انما المؤمنون فى تراحمهم و تعاطفهم بمنزلة الجسد الواحد ) و ديگر آنكه قتل و اجلا موجب مجازاتست به مثل آن پس گوييا قاتل خودند و مخرج نفس خود و گويند معنى آنست كه ارتكاب مكنيد آن چيزى را كه مبيح سفك دماء شما و مبيح اخراج شما است از ديار خودتان و يا مكنيد آن چيزى را كه موذى و مهلك شما است كه آن عقوبت اخرويست و صارف شما از حياة ابديه چه قتل حقيقى اينست و اقتراف آن چيزى مكنيد كه مانع شما شود از جنت كه دار ابدى شما است چه جلاى حقيقى اينست و عهدى ديگر بر ايشان آن بود كه اسيران بنى اسرائيل را باز خرند * ( ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ ) * پس اقرار كرديد و قبول نموديد اين ميثاق را و بلزوم آن معترف شديد * ( وَأَنْتُمْ تَشْهَدُونَ ) * و حال آنكه شما گواهى ميدهيد بر اين ذكر جمله حاليه براى تاكيد است كقولك اقر فلان شاهدا على نفسه و نزد بعضى مراد يهودان زمان حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله اند كه گواهى ميدادند بر اقرار اسلاف خود پس اسناد اقرار بايشان بر سبيل مجاز باشد و معنى حقيقى آن كه ( ثم اقر اسلافكم و انتم تشهدون ) و گفته‌اند كه آيه در شان بنى قريظه و بنى نضير است كه ايشان را فرموده بودند كه يكديگر را نكشند و مال يكديگر را غصب نكنند و اگر از ايشان كسى اسير گردد باز خرند و ايشان وفا به آن نكردند و اكثر بر آنند كه مراد اسلاف يهودند و اخراج ايشان در مخرج خطاب بر طريقيست كه در ما تقدم گذشت و حمل آن بر اسلاف و اخلاف اوليتر است زيرا كه ميان هر دو تنافى نيست * ( ثُمَّ أَنْتُمْ هؤُلاءِ ) * مبتدا و خبر است و ذكر ثم كه موضوع است براى تراخى زمانى جهت تراخى رتبة است كه آن استبعاد آن چيزيست كه بعد از ميثاق و اقرار به آن و شهادت بر آن ارتكاب مينمودند از قتل و اجلا و عدوان و معنى آنست كه ( انتم بعد ذلك هؤلاء الناقضون ) يعنى شما آن گروهيد كه بعد از اخذ ميثاق پيمان را شكسته‌ايد و مثل اينست كه ( انت ذاك الرجل الذى فعل كذا ) و چون ايشان در جميع صفات نقض مثل اسلاف خود نبودند چه اسارى خود را مفادات مينمودند چنان كه بعد از اين مذكور خواهد شد پس مراد اينست كه شما مثل اسلاف خوديد در نقض بعضى از عهود كه آن قتل و اخراج است فلهذا صاحب كشاف گفته كه معنى ( ثم انتم بعد ذلك هؤلاء الشاهدون )