است . جناب حاجى سبزوارى فرمود : « و الحقّ ان فاض من القدسي الصور و انّما اعداده من الفكر « يعنى رأى حق در پيدايش علم اين است كه از عالم قدس كه عالم ما وراى طبيعت است صور يعنى حقايق اشيا كه انوار علوم است فايض مىشود و فكر اعداد و مهيا كردن نفس ناطقه انسانى است براى گرفتن آن صور علميه . اينكه قيصرى گفته است : هر موجودى وجه خاصى به حق دارد مراد اين است كه عنوان مظهر و مظهر و مطلق و مقيد است . تو خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل . شيخ مؤيد الدين جندي رحمة الله عليه فرموده است : « عطيه تمليك رقبه است و منحه تمليك انتفاع بدون رقبه . » آن وجه خاص را كه گفتيم تعبير به انيّت شيء مىكند . انيّت شيء يعنى وجود خاص به او كه هيچگاه انيّت ارض به شمس داده نمىشود و هكذا هر موجودى به انيّت خاصش وابسته به حقيقة الحقائق است . اين نكته را دربارهء انيّت ، مرحوم آخوند در اسفار آورده است . پس انيّت حق تعالى غير از انيّت صادر اول است . نه غيرى كه مباين با او باشد و انيّت جبرئيل غير از انيّت ميكائيل است و هكذا و چون هر انيّتى وجههء حق تعالى و به تعبير قرآن شريف وجه الله است * ( فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْه الله ) * ( بقره : 115 ) جناب آخوند در اوايل اسفار فرق بين خالق و مخلوق را به مطلق و مقيد گذاشته است . « 1 » كه مقيد ، عين ارتباط به مطلق است . از اين روى رسول الله ( ص ) فرمود : « و الذي نفس محمد بيده لو انّكم دلَّيتم بحبل الى الأرض السّفلى لهبط على الله » « 2 » ( قسم به كسى كه جان محمد در دست اوست اگر به ريسمانى به سوى پايينترين قسمت زمين آويخته شويد بر خدا فرود مىآيد ) و اين حديث را ترمذى بتفصيل در كتابش آورده است و عارفى به اين نكتهء دقيق چنين اشاره

--> « 1 » اين حقيقت را حال درك مىكند كه عشق است نه عقل كه علم و استدلال است . سعدى گويد : دگر ز عقل حكايت به عاشقان منويس كه حكم عقل به ديوان عشق ممضى نيست مرحوم فيض در اصطلاحات عرفانىاش دارد كه ذم عرفا عقل را نه مراد اين است كه عقل مذموم است و هيچ كاره بلكه مرادشان توجه دادن به مقام بالاتر از عقل است كه عشق باشد يعنى به حد برهان و استدلال كه كار عقل است اكتفا نكن كه آن دانستن است تن به كار ده تا عشق و حال پيدا كنى كه اين مقام علاوه بر دانستن يافتن است . « 2 » در دنباله اش حضرت رسول فرمود : * ( هُوَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْباطِنُ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ .