باز همو در همان جا ( ص 336 ) از چهار مدرسه اى كه خواجه أبو القاسم على بيهقى براى چهار گروه حنفى و شافعى و كرامى و عدلى و زيدى ساخته است ياد نمود . دونلوپ در دائرة المعارف اسلامى ( چاپ دوم 1 : 1165 ) سرگذشت أو را به خوبى آورده و از پاسخى كه أو در صفر 543 به دو زبان تازى و سريانى به پرسشهاى حسام المسيح دمتريوس پسر داود پسر يعقوب پادشاه ابخاز ( گرجستان ) از دربار سنجر داده است ( تاريخ بيهق 1 : 163 و 2 - 283 ) ياد كرده است . پس بيهقى گذشته از دانشهائى چند كه بدانها آشنا بوده است به سه زبان فارسى و تازى و سريانى مىنوشته است . أو در معارج نهج البلاغة ( برگ 11 عكس ) مىگويد : « و موسى اسم رجل و هو مركب عبرى ذكرته في كتاب الأزاهير من تصنيفى و في السريانية هو المستخرج من الماء و هو عند العبريين الماوشى ، يعنى : وجد تابوت موسى حين ألقته امه في نيل مصر بين الماء و الشجر ( برگ 12 شرح كيدرى ) . آيا مىتوان گفت كه أو عبرى هم مىدانسته است سوم آنچه كه در همين مجلَّد در 1360 ( 7 : 5 ) گذارده‌ام : 3 - برخى از نگارشهاى بيهقى 1 - ابن آشوب در معالم العلماء ( ص 45 ش 334 ) از تلخيص مسائل من الذريعة إلى أصول الشريعة بيهقى ياد كرده است . گزارشنگاران ديگر الذريعة عماد الدين أبو جعفر محمد كجى آملى ( شرح مسائل الذريعة ) و كمال الدين مرتضى بن منتهى مرعشى و قطب راوندى ( المستقصى ) و علامهء حلى ( النكت البديعة في تحرير الذريعة ) مىباشند . ( ذريعه 4 : 427 و 10 : 26 و 13 : 277 تا 278 و 14 : 64 و 21 : 13 و 24 : 303 ) . بيهقى در سرگذشت وارهء خود كه ياقوت آورده است از اين تلخيص يادى نكرده گويا بايستى پس از آن به نگارش در آمده باشد . 2 - تتمة صوان الحكمة ساخته ميان 553 و 565 ( ديباچهء من بر مختصر في ذكر بعض الحكماء اليونانيين و المليين ص 4 - فهرست دانشگاه 4 : 706 ) كه كرد على در دمشق محمد شفيع در لاهور آن را چاپ كرده‌اند . نسخهء كهنى از آن در تاشكند ديده‌ام كه دو تاريخ 664 و 697 در پايان دارد ( نشريه 9 : 128 و 129 ) . 3 - بيهقى را وشاح دمية القصر است كه عماد كاتب اصفهانى آن را در 2 466 ساخته و بيهقى از 1 ج 1 528 تا رمضان 535 به نگارش وشاح مىپرداخته است . أو در تتمة صوان الحكمة ( چاپ لاهور 121 و 158 ) و تاريخ بيهق ( چ 2 : 169 و 322 و