در 786 در گنجينهء أمير مؤمنان در نجف هست . 22 - سعد الدين مسعود تفتازانى درگذشتهء 792 هم گويا شرح نهج البلاغة داشته است ( سپهسالار 2 : 126 - ذريعه 4 : 460 - ريحانة الأدب 1 : 214 ) . 23 - افصح الدين محمد بن حبيب اللَّه بن أحمد حسنى حسينى در 881 در شرح نهج البلاغة التحفة العلية ساخته است ، نام آن المواهب الإلهية هم شايد باشد . ( فهرست معارف 1 : 146 - ذريعه 3 : 455 و 14 : 146 و 23 : 238 ) . اين بيست و سه شرح از سدهء چهارم است تا سدهء نهم و چندتايى از آنها ارمغانى است براى فرمانروايان زمان . پس از اين شرحهاى نهج البلاغه بسيار است و مىتوان از ذريعه بدانهايى برد و برخى از آنها هم ترجمهء ساده است و يا ترجمهء شرحهاى پيشين و برخى هم بنام فرمانروايان روزگار شارحان . دوم آنچه كه در مجله آينده در 1360 ( 7 : 3 ) نوشته‌ام . 1 - گفته هاى بيهقى در بارهء خود و خاندانش بيهقى چنان كه در سرگذشت خود مىنويسد در روز شنبه 27 شعبان 490 و اندى در سبزوار بيهق از مادر بزاد و در آغاز به خواندن كتابهاى ادبى بپرداخت ، تاج المصادر أبو جعفر مقرؤ پيشواى جامع ديرينهء نيشابور را در 514 از بر كرد و در 516 نزد احمد مىدانى شاگردى نمود . با امام إبراهيم خراز متكلم ( كه در معارج نهج البلاغه از أو ياد كرده است ، ص 829 گفتار من ) و امام محمد فزارى شد و آمد داشت . پدرش در پايان ج 2 517 درگذشت و أو در ذح 518 به مرو رفت و نزد تاج القضاة أبو سعيد يحيى بن صاعد فقه خوانده و درع 11 521 به نيشابور رفته است . أو در 526 داور شهر بيهق شده و در شوال 526 به رى رفته و تاج 1 527 در آنجا بماند و به كتابهاى رياضى از حساب و جبر و مقابله و احكام مىنگريست . استاد رياضى أو در خراسان عثمان جادوكار خراسانى بود و أو آن را نزد وى به كمال رساند . أو در 1 ع 2 529 به نيشابور بازگشت و در 530 نزد قطب الدين محمد مروزى طبسى نصيرى به سرخس رفته حكمت فرا گرفت . باز در 27 شوال 532 به نيشابور برگشت تا اين كه در رجب 536 به بيهق بازگشت و در رمضان 537 به نيشابور رسيد و در روزهاى آدينه و چهارشنبه و دوشنبه در سه مسجد مجلس داشته اندرز مىداد و تا رجب 549 در آنجا بماند . سپس به شهر خويش رفته است ( معجم الادباء ياقوت 5 : 208 ) .