سفر مكَّه عميقتر و رساتر باشد ، و هيچ فردى نيست كه اين آثار به او برسد ، مگر آنكه مشقّت به او برسد . و همانا كه ثواب آن برابر مشقّت آنست . شرح : « جمله اخير ظاهرا كلام مؤلَّف و يا كلام راوى بود . و در كافى نيست » . ( نكته ها در حجّ انبياء و مرسلين صلوات الله عليهم اجمعين ) 2274 - امام باقر عليه السّلام فرمود : آدم عليه السّلام هزار بار پياده بسوى اين خانه آمده است ، كه هفتصد نوبت آن سفر حجّ و سيصد نوبت سفر عمره بوده است ، و از طرف شام بدينسو مىآمده ، و او سوار بر گاوى حجّ ميكرده ، و مكانى كه در آن بيتوته ميكرده حطيم است ، و آن در ميانگين كعبه و حجر الأسود است ، و آدم عليه السّلام صد سال پيش از آنكه بحوّا بنگرد پيرامون كعبه طواف كرده است . و جبرئيل او را گفته است : خدا تو را زنده و شاد و خندان بدارد . شرح : « لفظ * ( حيّاك الله ) * « يعنى خدا تو را باقى بدارد ، يا شاد سازد ، يا درود بر تو فرستد » ، و * ( « بيّاك » ) * تابع * ( « حيّاك » ) * مىباشد ، و معنى آن اينست كه خدا زندگى تو را سامان بخشد ، يا خدا تو را خندان بدارد ، و در بعضى از نسخه ها * ( « لبّاك » ) * آمده است ، و معنى آن چنان كه گفته‌اند اينست كه خدا لبّيك گفتن تو را اجابت كند و حجّت را بپذيرد » . 2275 - و امام صادق عليه السّلام فرمود : زمانى كه آدم عليه السّلام از منى