اوّل با كلام اهل لغت سازگارتر است . و در قاموس آمده است كه : مأزم كه آن را مأزمان ميگويند : تنگه اى در ما بين جمع و عرفه ، و تنگه اى ديگر در ما بين مكَّه و منى است ، و در معجم البلدان آمده است كه : مأزمان موضعى در مكَّه در ميان مشعر الحرام و عرفه است ، و آن درّه اى ميان دو كوه است كه آخر آن به « بطن عرنة » مىپيوندد » . 2188 - و همانا كه درهاى آسمان در آن شب براى اصوات مؤمنين بسته نمىشود و ايشان را همهمه اى است بمانند همهمهء زنبور عسل ، خداى عزّ و جلّ ميفرمايد : من پروردگار شمايم ، و شما بندگان منيد ، شما حقّ مرا اداء كرديد ، و مرا همى سزد كه دعاى شما را اجابت كنم ، پس در آن شب گناهان هر كه را بخواهد فرو ميريزد ، و هر كس را اراده كند مىآمرزد . پس چون مردم ازدحام كنند ، چنان كه ياراى پيش رفتن و واپس شدن نداشته باشند تكبير بگويند - يا تكبير بگوئيد - ، زيرا تكبير فشار جمعيّت را از ميان ميبرد . 2189 - و حاجّ چون در مشعر وقوف كند ، از آلودگى گناهانش خارج مىشود . وقوف در عرفات سنّت است ، و در مشعر الحرام فريضه است . شرح : « يعنى وقوف در عرفات وجوبش از سنّت فهميده شده است ، و وقوف در مشعر از كتاب خدا بظهور پيوسته است ، آنجا كه مىفرمايد * ( فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ ) *