كردن برده يكى ثواب حجّى كه برده انجام مىدهد . و در بارهء غلامى كه در روز عرفه آزاد شود روايت شده است كه چون يكى از دو موقف ( عرفات يا مشعر ) را درك كند ، در حقيقت حجّ را درك كرده است . و عظيمترين كس از نظر جرم از اهل عرفات آن كس است كه از عرفات باز گردد در حالى كه گمان ميدارد كه او آمرزيده نشده است . - يعنى آن كسى كه از رحمت خداى عزّ و جلّ نوميد مىشود - . شرح : « كتاب كافى حديثى مسند از امام صادق عليه السّلام نقل كرده است كه : مردى در مسجد الحرام از آن حضرت پرسيد كه گناه چه كسى از همگان عظيمتر است ؟ امام عليه السّلام در پاسخ او فرمود : كسى كه در اين دو موقف : عرفه و مزدلفه وقوف كند ، و ميان اين دو كوه - صفا و مروه - سعى كند ، آنگاه بر گرد كعبه طواف كند ، و در پشت مقام ابراهيم عليه السّلام نماز بجا آورد ، و با اين همه در دل خود بگويد و يا چنين گمان كند كه خدا او را نمىآمرزد ، پس گناه چنين كسى از همگى مردم بزرگتر است » . 2184 - و امام صادق عليه السّلام فرمود : چون شامگاه عرفه فرارسد ، خداى عزّ و جلّ دو فرشته را مىفرستد تا با دقّت در چهرهء مردم بنگرند ، و چون مردى را كه هر سال عادت آمدن بحجّ داشت نيابند ، يكى از آن دو برفيق خود ميگويد : اى فلان ! فلان شخص چه كرده و او را چه رخ داده است كه به حجّ نيامده ؟ پس آن ديگر در جواب مىگويد : خداوند بهتر ميداند ، آنگاه يكى از آن دو فرشته ميگويند : خدايا اگر