جملات عربى در نقل نصوص روايات ومقاتل نتوانستم درست بخوانم وبدانم ، همان شب از أو بپرسم . وهمه شب همينكه به خانه برمىگشت وپيش از انكه به مطالعه متون تدريسى فرداى خويش بپردازد ، أول درس ومشق مرا نگاه مىكرد وسپس مىپرسيد امروز تا كجاى كتاب " آقاى ( 1 ) حاج شيخ " را خوانده اى وكجايش را نفهميده اى ، آنگاه

--> ( 1 ) پدرم نيز مانند همه اقران خود به مرحوم محدث قمى رض فوق العادة اخلاص واحترام مىورزيد خاصه آنكه در زماني كه آن بزرگمرد جليل القدر عديم النظير در مشهد مقدس أقامت داشت وبه خواهش فضلاى حوزه علميه مشهد ، چند ما هي قبل از عزيمت نهائي خود از مشهد مقدس ، شبها بعد از نماز مغرب وعشاء در مسجد غير مسقف معروف به " مسجد پير زن " ( كه در وسط صحن مسجد گوهر شاد قرار داشت وبا طارمىهاى آهنى وستونهاى كوتاه سنگى محصور واز صحن مسجد مجزى بود ، واكنون حوض بزرگ مسجد گوهرشاد وقسمتى از صحن بر جاى آن واقع شده است ) به اقتداى به سلف صالح ، روايت أحاديث سنن را مىفرمود وپدرم از حاضران هميشگى آن محفل منور مقدس مىبود بعلاوة غالب مردان وزنان متدين آن شهر عزيز عموما ، در سالهاى قبل از واقعه مسجد گوهرشاد ( 1354 قمري ) وپيش از مهاجرت مرحوم مبرور آية الله العظمى آقاى حاج آقا حسين طباطبائى قمى طاب ثراه ، در مجلس عزادران حسينى ( ع ) بسيار مجلل وباشكوهى كه در دهه أول محرم پيش از ظهرها در منزل آن مرحوم منعقد مىشد وآخرين واعظ ( وبه اصطلاح : خاتم ) آن مجلس مرحوم محدث قمى ره بود كه بسبب مصاهرت با آن خاندان جليل نبيل از " أهل البيت " آن نيز بشمار مىرفت ، شركت مىكردند . ( وروضه متعين روزانه شهر مشهد در آن أيام در دو جا بود أولى در حسينيه قديمى تر يعنى منزل مرحوم مبرور حاج شيخ محمد تقي بجنوردى رحمة الله عليه كه بحمد الله تعالى تاكنون نيز به همان تعين وتشخص داير واقامه عزادارى خامس آل عبا صلوات الله عليه هر سال با رونق وجلوه بيشترى از سال پيش در آن انجام مىگيرد وفيوضات وبركات اين مجلس پر فيض برعامه خراسانيان معتقد ، مفاض ومشهود است ، ودومى همين مجلسي كه در دار السيادة مرحوم آية الله العظمى القمي طاب ثراه تشكيل مىشد ) . ومن بنده در آن سألها كه هنوز مراهق نبودم با زنان خانواده به آن مجلس محترم وحسينيه مجلل مشرف مىشدم ودر محل معينى در صحن حياط ودر زير چادر مخصوص عزادارى ، در حد فاصل ميان مردان وزنان ودر كنار پرده اى كه ميان قسمت مردانه وزنانه در تمام طول ( يا عرض ؟ ) حياط كشيده شده بود واختصاص به پسران كم سن وسال ونابالغ داشت مى نشستم وهنوز قيافه ملكوتي وسيماى روحاني آن أسوة تقوى وفضليت ومظهر اخلاص ومحبت به أهل بيت عصمت وطهارت سلام الله عليهم أجمعين را با آن اثر سجود بر جسته بر پيشانى مقدس أو وبا قباى كرباسى آبى كمرنگى كه بر تن داشت وچهار زانو بر روى منبر جلوس فرموده بود بخاطر دارم ( كه هرگزم نقش تو از لوح دل وجان نرود ) . وگر چه اين پاورقى طولانى مىشود ولى الشئ بالشئ يذكر پس بىفايده نيست حالا كه اين سطور بنام مرحوم مبرور محدث قمى رضوان الله عليه مزين شد دو مطلب ديگر را هم بمناسبت به عرض برسانم يكى آنكه در آن سألها در لسان محاوره غالب اهالى مشهد كلمه " حاج شيخ " وبه لهجه مشهدي " حج شيخ عباس " در مورد أول با قرينه كتاب ومنبر ودر مورد دوم مطلقا ، به آن مرحوم منصرف مىشد . ولى " حاج شيخ " على الاطلاق به عارف وزاهد وعالم مشهور مرحوم مغفور جنت مكان آقاى حاج شيخ حسن على مقدادى أصفهاني رحمة الله عليه منصرف بود زيرا هنوز در آن أيام معظم له بقرية " نخودك " در حومه شهر مشهد منتقل نشده بودند ونسبت " نخودكى " بعدها براي آن مرحوم رايج شد . وگاهى هم كلمه " حاج شيخ " با قرينه نماز ومسجد ، به روحاني مورد وثوق واعتماد غالب مقدسين مشهد مرحوم آقاى حاج شيخ على أكبر نهاوندى ره امام جماعت شبستان بزرگ مسجد گوهرشاد ومؤلف بعضي كتب اخلاق وتاريخ واز جمله " بنيان رفيع في أحوال خواجة ربيع " يا شايد " البنتان الرفتع في أحوال الربتع يا في احوالات الخواجة ربيع ؟ " منصرف مىشد . ديگر اينكه در سالهاى ( 1340 - 1330 شمسي ) بعضي از دانشگاهيان كه از كتب وتأليفات مرحوم محدث قمى رض بسيار استفاده ودر كتب وسائل تأليفى خود از آن نقل وبدان استناد مىكردند ، در فهرس مراجع ومآخذ آن كتب در حالي كه از بعضي از معاصرين أعم از احياء وأموات ، كه قدر وحدشان معلوم ومشخص بود با أوصاف ونعوت مبالغه آميزى ياد مىكردند . ظاهرا به سبب آنكه مرحوم محدث قمى را به حق معرفت نمىشناختند ، از آن عالم جليل بىبديل به " عباس قمى " يا " عباس بن محمد رضاى قمى " تعبير مىكردند . در سال 1334 يك روز مرحوم علامه بديع الزمان فروزانفر رحمة الله عليه كه گويا چنين ترك أدبي را در كتاب يكى از شاگردان قديمى خود ( كه در آن أيام دانشيار دانسكن أدبيات بود ) مشاهده فرموده بود در سر درس دوره دكترى أدبيات فارسي بمناسبتى با تجليل وتعظيم فراوان ويا عبارات وعناوينى در خور مقام عظيم محدث قمى رض آز آن مرحوم ياد كرد وبا تعريض وكناية أبلغ از تصريح ، از آن دانشيار كم ذوق ( ولى پر كار ) انتقاد وأو را ملامت كرد ، واز آنجا كه در ميان شاگردان حاضر در آن جلسه برخى با آن دانشيار خصوصيت وهمكارى داشتند ، آن مرحوم به نحوى كه معلوم بود " لازم خبر " را اراده مىفرمايد مطالبى بيان داشت وقطعا به گوش آن دانشيار ( وأستاذ بعدى ) برسد وأو به هوش آيد . واز جمله فرمود : سألها است در اين اندوه وحسرتم كه در حالي كه مىتوانستم از محضر پر فيض دو بزرگوار فريد عصر ووحيد فن خود درك فيض كنم ولى افسوس كه آن چنان كه مىبايست به اين سعادت وتوفيق نائل نشدم ، أولى مرحوم محدث قمى ودومى ميرزا طاهر تنكابني رحمة الله عليهما بودند " انتهى كلام مرحوم فروزانفر .