فشرده ء رديه ء اين دانشمندان بر گولدزيهر : مى توانيم مضامين رديه أي را كه اين دانشمندان بر گولدزيهر وارد ساختند چنين فشرده سازيم : الف . شيوع ورواج پديده ء قراآت قرانى قبل از زماني روى داد كه هنوز مصاحف امام نگارش نشده بود ، ودر نقل وروايت قرآن كريم بر محفوظات مردم آشناى به قرآن تكيه مى شد ، ولذا بر مصاحف ونوشته هاي قرآني در رابطه با قراآت اعتماد نمى كردند ( 1 ) . ب . توجه به قرائت ومساعي مربوط به آن نيز پيش از پيدايش نقطه واعراب انجام گرفت . ج . قراآت براساس نقل وروايت مبتنى بوده است ، همانگونه كه ضمن بحث مربوط به ( مآخذ ومنابع قراآت ) راجع به آن گفتگو كرديم . * مؤيد ديگر مردودبودن نظريه ء گولدزيهر سخن أبى شامه در شرح گفتار شاطبى است . شاطبى در كتاب خود ضمن ابياتى ، اين مصراع را آورده است : ( وايلاف كل وهو في الخط ساقط ) أبى شامه در همين شرح كه به إبراز المعاني نامبردار است مى نويسد : همه قراء سبعه در قرائت خود ، ياء را در كلمه ء دوم ، يعنى در ( ايلافهم رحلة ) اثبات كرده اند ، در حاليكه اين ياء در كتابت مصحف ، محذوف مى باشد . ونيز همين ياء در كلمه ء أول اين سوره از لحاظ نگارش ، ثابت است . ودر هر دو مورد ، الفي كه پس از لام ( ايلاف ) تلفظ مى شود در خط مصحف وجود ندارد بدينصورت : ( 1 - لا يلف قريش 2 - الفهم ( ( 2 ) . قراء بالاتفاق ( ايلاف ) دوم را با ياء قرائت كرده اند ، در حاليكه اين كلمه در رسم الخط فاقد ياء مى باشد ، اما در مورد ( ايلاف ) أول - با وجود اينكه از لحاظ رسم الخط ، داراى ياء مى باشد - اختلاف نظر دارند . اين نكته ، كار اين قراء را - كه در قرائت خود فقط به روايت صحيح تكيه مى كردند - تأييد مى كند . * بجا است در اينجا گفتار صفاقسى را ياد كنيم ، چرا كه وى مى گفت : ( ابن الحاج در كتاب المدخل گفته است : براي احدى جائز نيست آنچه در مصحف آمده است قرائت كند مگر آنكه قرائت قرآن كريم را بر وجه صحيح آن فراگيرد ، ويا آنكه رسم الخط مصحف ونيز قراآتى را كه مخالف با رسم الخط مصحف مى باشد بياموزد . واگر نه راهى راكه بر خلاف اجماع أمت اسلامي است در پيش گرفته است ) . وهمو در همين كتاب گفته است : لازم نيست تلاوت قرآن كريم با رسم الخط آن سازگار باشد ، زيرا رسم الخط - اگر چه يك سنت قابل اتباع است - لكن گاهى تلاوت وقرائت با آن سازگار ، ونيز گاهى ناسازگار مى باشد . بنگريد كه چگونه كلمه ء ( جائ ) ( 3 ) را با الفي قبل از ياء ، وكلمه ء ( لااذبحنه ) ( 4 ) ونيز ( لا اوصغوا ) ( 5 ) را با الفي بعد از ( لا ) مى نگارند . أمثال اين نمونه ها در قرآن كريم فراوان است . أبى شامه نيز مى گويد : قرائت ، عبارت از نقل وروايت است . آنچه از قراآت منقوله اگر موافق رسم الخط مصحف باشد از قراآت ديگر أقوى است ، اما پيروى ازصرف رسم الخط - تا وقتي كه روايت آنرا تأييد نكند - واجب نيست ( 6 ) . د . گولدزيهر در صدر وذيل سخن خود ، گرفتار تناقض گوئى است ، ولذا دكتر عبد الرحمن سيد مى گويد : گولدزيهر ، سخن خود را درباره ء قراآت با مطلبي به پايان مى برد كه از رهگذر آن ، نتايجى را - كه به دست مى آورد - ويران مى سازد . أو از على ( كرم الله وجهه ) نقل كرده - وقتي از أو راجع به تغيير وتحويل آية أي به آن معنائى كه

--> 1 . النشر . 1 / 6 . 2 . إبراز المعاني ، ص 406 . 3 . سوره ء زمر ، آية ء 69 . 4 . سوره ء نمل ، آية ء 21 . 5 . سوره ء توبه ، آية ء 47 . 6 . إبراز المعاني ، ص 406 .