أسباب وموجبات اختلاف قراآت راجع به أسباب وموجبات اختلاف قراآت ، نظريات مختلفي از سوى علماء اظهار شده است كه ما آنها را بيان مى كنيم : 1 . اختلاف قرائت نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) : رواياتي به ما رسيده است كه نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) هنگام تعليم قرآن كريم مقيد به يك نوع قرائت نبوده است . * أبو عبيد قاسم بن سلام روايت گفته است : حديث كرد مارا يزيد ويحيى بن سعيد ، وايندو از حميد طويل ، از انس مالك ، از أبى بن كعب ، كه أبى بن كعب مى گفت : از آن زمان كه اسلام آوردم چيزى قلبم را تحت تأثير نگرفت مگر آن هنگامى كه آية أي را قرائت مى كردم وهمان آية را فردي ديگر متفاوت از قرائت من مى خواند . به أو گفتم : رسول خدا ( صلى الله عليه وآله وسلم ) اين آية را به همين صورتي كه قرائت مى كنم اقراء فرمود ؟ أو در پاسخ گفت : آنحضرت مرا نيز به همين صورتي كه خوانده أم اقراء كرد . با هم نزد رسول خدا ( صلى الله عليه وآله وسلم ) رفتيم . من عرض كردم : يا رسول الله ! آيا نه اين است كه به من دستور دادى فلان آية را بدينگونه قرائت كنم ؟ ! فرمود : آرى . آن شخص هم به عرض رساند : مگر نه اين است كه شما به من امر فرمودى كه فلان آية را بدينگونه قرائت نمايم ؟ ! فرمود : آرى . آنگاه فرمود : جبرائيل وميكائيل ( عليهما السلام ) نزد من آمدند ، جبرائيل در طرف راست ، وميكائيل در طرف چپ من نشستند . جبرائيل گفت : قرآن را بر يك حرف قرائت كن ، ميكائيل گفت : از خدا بخواه كه بر يك حرف بيفزايد تا آنجا كه يك حرف به تدريج به هفت حرف بالغ گرديد ، وهر يك از اين حروف سبعه كافى وشافي است ) ( 1 ) . * واز آن جمله نيز روايتي است كه حاكم از طريق عاصم جحدرى از أبى بكر در كتاب خود آورده است كه نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) مى خواند : ( متكئين على رفارف خضر وعباقرى حسان ) [ همين آية را در قرآن موجود چنين مى بينيم : ( متكئين على رفرف حضر وعبقري حسان ) ] ( الرحمن : 76 ) * ونيز حاكم از حديث أبى هريره در كتاب خود آورده است كه آنحضرت مى خواند : ( فلا تعلم نفس ما اخفى لهم من قرة أعين . . ) ( 2 ) . كه در قرآن موجود - طبق قرائت مشهور آمده است : ( فلا تعلم نفس ما اخفى لهم من قرة أعين . . . ) ( سجده : 28 ) * ونيز روايت شده است كه آنحضرت در سوره ء فاتحه ، هم ( مالك يوم الدين ) ، وهم ( ملك يوم الدين ) قرائت مى كرد ( 3 ) .

--> 1 . فضائل القرآن : ابن كثير ، ص 28 . 2 . الاتقان 1 / 77 . ونيز بنگريد به : مجمع البيان 8 / 330 كه در آن آمده است : حمزه ويعقوب ، ( اخفى ) را به سكون ياء ، وديگران به فتح ياء قرائت كرده اند ، وآن طبق شواذ قراآت از نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) وأبى هريره ، وابودرداء ، وابن مسعود روايت شده است كه ( قرأت أعين ) قرائت كرده اند . 3 . إبراز المعاني ، ص 55 .