شايد مخالفت اين شنبوذ با آراء علماء قرائت در رابطه با شرط سوم از رقابت أو با ابن مجاهد ريشه مى گرفت ( 1 ) ، ونيز از آنجا ناشى مى شد كه ابن شنبوذ به اين نكته توجه نداشت كه شرط سازگارى قراآت با رسم الخط مصاحف عثماني بدين دليل بوده است كه مصاحف عثماني - بر أساس تلفظ وقرائتى كه در ( عرضه ء أخير ) ( 2 ) تثبيت شد - نگارش يافت ، چنانكه اين نكته را جمعى از مفسرين ومورخين ياد كرده اند : - ابن كثير مى گويد : ( جبرائيل ( عليه السلام ) در ماه رمضان هر سال به معارضه ومقابله ء قرآن كريم با رسول أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) مى پرداخت ، اما وقتي آخرين سال رحلت آنحضرت فرا رسيد ، قرآن كريم - را براي خاطر تأكيد وتثبيت واستحكام امر - دو بار مقابله كرد ) ( 3 ) . - ابن الجزري مى نويسد : ( مصاحف عثماني بر أساس قرائت وتلفظى - كه در ( عرضه ومقابله ء أخير ) از سوى خدا ( صلى الله عليه وآله وسلم ) تثبيت وتأييد شده بود - به كتابت در آمد ، چنانكه شمار قابل توجهي از دانشمندان پيشين بدين نكته تصريح كرده اند ( 4 ) . بارى امكان دارد مخالفت ابن شنبوذ با شرط سوم به خاطر آن بوده است كه وى به نقشه پردازى ابن مجاهد در شاذانگارى قراآت زائد بر قراآت سبعه ، رضا نمى داد ، چرا كه ابن شنبوذ مى ديد در جمع قراآت متواتر ، قراآتى جلب نظر مى كرد كه با رسم الخط مصحف عثماني سازگار نبوده وفقط اعتبار آنها متكى به سند وروايت بوده است نه سازگارى با رسم الخط مصحف عثماني . وما نمونه هائى از قراآت را ياد مى كنيم كه عليرغم اينكه داراى تواتر است با رسم الخط مصحف عثماني سازگارى ندارد ، مانند : * قرائت ( جئ ) كه با الف وبه صورت ( جائ ) در مصحف عثماني نگارش شده است . * قرائت ( لأذبحنه ) كه با الف وبه صورت ( لا أذبحنه ) نوشته شده است ( 5 ) . * قرائت أبى عمرو : ( إن هذين ) با ياء كه با الف وبه صورت ( إن هذان ) نگارش شده است . * وسرانجام ، قرائت ( فاصدق وأكون ) با واو ، كه بدون واو وبه صورت ( . . واكن ) نوشته شده است ( 6 ) . سزا است ياد آور گرديم : ابن شنبوذ ، طبق گفته ء ابن النديم ( درمقام رقابت با أبى بكر ( ابن مجاهد ) برآمد ، اما أو را به بطلان شخصيتش منسوب نكرد ودر صدد جرح أو بر نيامد ) ( 7 ) . با توجه به نكته أي كه در مخالفت قراآت - در پاره أي از موارد - با رسم الخط مصحف عثماني ، جلب نظر مى كند بايد در اين مسأله تجديدنظر كرد ، چرا كه موافقت با رسم الخط مصحف عثماني - كه به عنوان شرط أخير در صحت قراآت محسوب مى شود - سنتي است كه تا كنون از آن پيروى مى شد ، چنانكه صفاقسى به همين مطلب تصريح كرده است . وى مى نويسد : ما معتقديم وقتي رسم الخط از يكسو ، وقراآت متواتر ويا مشهور از سوى ديگر - همانگونه كه درنمونه هاي أخير ديديم - با هم معارض وناسازگار بودند بايد برطبق قراآت متواترو يا مشهور عمل كرده وآنها را ملاك قرار داد ( 8 ) [ وبه رسم الخط اعتنايى نكرد ] . صفاقسى مى گويد . ( شيخ عارف بالله ، ( سيدي ) محمد بن الحاج در كتاب المدخل گفته است : هيچكسى را روا نيست كه نوشته هاي

--> 1 . در اين باره بنگريد به : طبقات ذهبي ، طبقات ابن الجزري ، ضمن ترجمه ء أحوال ( ابن شنبوذ ) ، تاريخ القرآن شاهين ، ص 207 . 2 . درآخرين بارى كه جبرائيل ( عليه السلام ) قرآن كريم را با رسول أكرم ( صلى الله عليه وآله ) مقابله كرد . 3 . فضائل القرآن ، ص 6 . 4 . النشر 1 / 8 . 5 . غيث النفع ، ص 218 . 6 . الصاحبى ، ص 11 . 7 . الفهرست ، ط خياط ، ص 31 . 8 . غيث النفع 218 .