السيد محمد باقر حجتي

149

كشاف الفهارس

مرحله ء چهاردهم رواج مدونات مربوط به قرآات سبع : پس از كتاب السبعة ء ابن مجاهد ، تأليفات مربوط به قراآت سبع رو به رواج گذاشت وآثاري پياپى در اين باره نگارش يافت كه ما از مهمترين ومعروفترين آثاري كه از آن پس فرآهم آمد ياد مى كنيم : 1 . مؤلفات أبو عمرو عثمان بن سعيد دانى ( م 444 ه‍ . ق ) از قبيل : الف . التيسير في القراءات السبع : كه ابن الجزري آنرا از صحيح ترين كتب وروشن ترين اثرى برمى شمارد كه درباره ء روايات مربوط به قراآت سبع تأليف شده است ( 1 ) . ونيز زركشى راجع به اين كتاب مى نويسد : ( بهترين ودرست ترين اثر ونهادى كه درباره ء قراآت سبع فرآهم آمده است عبارت از كتاب التيسير [ في القراءات ] دانى مى باشد ) ( 2 ) . ب . كتاب جامع البيان في القراءات : كه حاوي پانصد واندى روايت وطريق از قراء سبعه مى باشد . ابن الجزري درباره ء اين كتاب مى گويد : ( كتابي است شكوهمند در قراآت ، كه مانند آن تاكنون تأليف نشده است ) ( 3 ) . ج . كتاب المفردات السبع : كه دانى در اين كتاب قرائت هر يك از قراء سبعه را به طور مفرد ومستقل آورده است . د . كتاب التهذيب : درباره ء اختصاصات هر يك از قراء سبعه در قراآت . 2 . منظومه ء أبو القاسم بن فيره ء اندلسي شاطبى ( م 590 ه‍ . ق ) كه حرز الأماني ووجه التهاني نام دارد ، وبه شاطبيه معروف است . در اين كتاب ، محتواى كتاب التيسير دانى به رشته ء نظم درآمده ، وابيات آن به يكهزار ويكصدو هفتاد وسه بيت مى رسد ( 4 ) . وهمانگونه كه ابن الجزري مى گويد : تأليف الشاطبية را بايد مهمترين أسباب وموجبات شهرت كتاب التيسير دانست ( 5 ) . وچون كتاب التيسير وكتاب الشاطبية بر فضاى درسى وتحقيقات مربوط به قراآت قرآني حاكم گشته بود ، ونيز الشاطبية از شروح متعددى برخوردار شد ، قراآت سبع براي هميشه به صورت محور حركت درس وتحقيق در آمد . شروح معروف كتاب الشاطبية : 1 . فتح الوصيد ، از علي بن محمد سخاوى ( م 643 ه‍ . ق ) شاگرد شاطبى ويار مصاحب أو . ( سخاوى نخستين كسى است كه با شرح الشاطبيه آنر مشهور ساخت ) ( 6 ) . 2 . شرح أحمد بن شكر اندلسي ( م 640 ه‍ . ق ) . 3 . المهند القاضي ، از أحمد بن علي اندلسي ( م حدود 640 ه‍ . ق ) . 4 . الدرة الفريدة ، از ابن أبي العز همداني ( م 643 ه‍ . ق ) . 5 . كنز المعاني ، از محمد بن أحمد موصلي ، معروف به ( شعله ) ( م 656 ه‍ . ق ) . 6 . الفريدة البارزية ، از محمد بن حسن فاسى نحوى ( م 656 ه‍ . ق ) . 7 . المفيدة ، از قاسم بن أحمد لورقى ( م 661 ه‍ . ق ) .

--> 1 . تحبير التيسير ( نسخه ء خطى ( المكتبة المحمدية ) مدينه ) برگ 1 . 2 . البرهان في علوم القرآن 1 / 318 . 3 . النشر في القراءات العشر 1 / 61 . 4 . الرسالة : احمد بدوي ، شماره ء 966 ، ص 33 . 5 . تحبير التيسير ، برگ 1 . 6 . لطائف الإشارات 1 / 89 .