شيوع پديده ء اختلاف قراآت در اين مرحله - همانگونه كه از تاريخ وفات أكثر صحابه ء ياد شده استفاده مى شود به نيمه ء أول قرن أول هجري مى پيوندد . مرحله ء هشتم مرحله ء هشتم را بايدمربوط به دوره أي دانست كه عثمان بن عفان ، مقرئ خاصي براي هر يك از بلاد - كه مصحفي را به آن بلاد فرستاده بود - تعيين كرد تا مردم را براساس مصحف خود متحد سازد . فرستادگان عثمان عبارتند از : 1 . عبد الله بن سائب مخزومي ( م حدود 70 ه‍ . ق ) ، به مكة . 2 . أبو عبد الرحمن سلمى ( م 74 ه‍ . ق ) ، به كوفه . گويند : أو همان كسى است كه - از زمان خلافت عثمان تا أيام حجاج بن يوسف - در كوفه ماند ومدت هفتاد سال سرگرم تعليم قرائت به مردم بود ( 1 ) . عمر قبل از أبو عبد الرحمن ، عبد الله بن مسعود را به عنوان معلم قرآن ووزير وگماشته ء خود به كوفه گسيل داشت . ابن مسعود همان كسى است كه أصحاب وياران وشاگردانش پيرامون وى گرد مى آمدند . ( ياران وشاگردانى كه آنها را به عنوانهاى چراغهاى فروزان فضاى كوفه توصيف ومعرفي كرده اند كه قرائت قرآن را از ابن مسعود فراگرفته بودند . وبه نشر آن در ميان أهل كوفه مى پرداختند ) ( 2 ) . 3 . عامر بن عبد قيس ( م حدود 55 ه‍ . ق ) ، به بصره . 4 . مغيرة بن أبي شهاب مخزومي ( م هفتاد واندى پس از هجرت ) ، به شام . 5 . وسرانجام ، زيد بن ثابت ( م 45 ه‍ . ق ) را به عنوان مقرئ مدينه منصوب كرد ( 3 ) . طبق گفته ء ابن حجر عسقلاني اين كار در سال بيست وپنجم هجري ، وبرحسب نوشته ء ابن الجزري در حدود سال سى أم هجري اتفاق افتاد ( 4 ) . عثمان در انتخاب اين فرستادگان مى خواست خاطرنشان كند كه علاقة مند بود با هر مصحفي ، يك قارى همراه سازد تا قرائت أو با قرائت أهل آن بلد - غالبا - هماهنگ باشد ( 5 ) . چرا كه عثمان دستور داد مصحف هاي امام - طبق قراآت مختلف ومعتبر با رسم الخطهاى مختلف نگارش شود ، البتة باتوجه به اين نكته كه اين قراآت مختلف ومعتبر به پاره أي از حروف قرآن كريم ، محدود بود ، چنانكه در ( قال موسى ) در سوره ء ( قصص ) در مصحف مكة بدون واو ، ودر ساير مصاحف با واو : ( وقال موسى ) نگارش شده بود . ونيز عثمان دستور داد كه پاره أي از حروف وكلمات قرآن به صورتي نگارش يابد كه آن كلمه بتواند پذيراى وجوه مختلف قرائت باشد ، مانند : ( يخدعون ) كه در سوره ء بقره بدون الف نگاشته شد تا بتوان آنرا ( يخادعون ) وبا الف قرائت كرد ، وهمچنين در يا آت زايد ( 6 ) . سخنى كه از ( مهدوي ) ياد مى كنيم به همين مطلب أشارت دارد : ( عثمان وكساني كه با رأى أو توافق كردند چنين اختلافي را در مورد نسخه هايى - كه دستور نوشتن آنهارا داده بود وبه بلاد وشهرهاى مختلف فرستاده شد - از آنجهت تصويب كردند چون مى دانستند كه قرآن كريم براساس اين اختلاف نازل گرديد ( 7 ) . به همين جهت قرائت مردم هر شهري تابع رسم الخط مصحف آنان بوده است ) ( 8 ) .

--> 1 . فضائل القرآن ، ص 64 . 2 . حياة الشعر في الكوفة ، ص 244 . 3 . تاريخ القرآن : زنجاني ، ص 67 ، في الدراسات القرآنية ، ص 12 . 4 . لطائف الإشارات 1 / 58 . 5 . مناهل العرفان 1 / 406 . 6 . يا آت زايد عبارت از ياآتى است كه خوانده مى شود ، ولى در نگارش حذف مى گردد . 7 . هجاء مصاحف الأمصار ، ص 121 . 8 . غيث النفع ، ص 218 .