را به آنحضرت تعليم داد ( 1 ) . اين پنج آية عبارتند از : ( اقرأ باسم ربك الذي خلق . خلق الانسان من علق . اقرأ وربك الأكرم . الذي علم بالقلم . علم الانسان ما لم يعلم ) . پيداست كه امر به قرائت در اين سوره ، از نوع قرائت تعليمي بوده است ، بدين منظور كه نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) آيات قرآن كريم را در گنجور حافظه ء خويش نگاهدارى كند . وكلمه ء ( اقرأ ) در اين سوره بازگوكننده ء همين نكته مى باشد . مرحله ء دوم مرحله ء دوم به دوره أي تطور يافت كه آنحضرت به نوبه ء خود ، قرآن كريم را به مسلمين تعليم مى داد . مى دانيم رسول أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) قرآن كريم را بر مردم قرائت مى كرد تا آنان را به اسلام فراخواند : ( وقرآنا فرقناه لتقرأه على الناس على مكث ونزلناه تنزيلا ) ( اسراء : 106 ) اين مطلب آنچنان مسلم است كه از فرط وضوح به هيچگونه استدلالي نياز ندارد . در اين باره أحاديث فراوانى رسيده كه جوامع حديث ومدونات مربوط به آن ونيز كتب تفسير سرشار از آنها مى باشد . از آنجمله : 1 . از عثمان بن مظعون وعبد الله بن مسعود وأبي بن كعب روايت شده كه : ( رسول خدا ( صلى الله عليه وآله وسلم ) ده آية را بر آنان اقراء مى فرمود ، وآنان از اين ده آية فراتر نمى رفتند وبه ده آية ء ديگر نمى پرداختند مگر آنگاه كه راه ورسم عمل به آنها را از آنحضرت فرامى گرفتند . واو قرائت آيات قرآن كريم وعمل به مضامين آنها را با هم به آنان تعليم مى داد ) ( 2 ) . 2 . از أبى عبد الرحمن سلمى روايت شده است كه : ( مى گفت : كسى كه قرآن را بر ما اقراء مى كرد براي ما از صحابه روايت نمود كه آنان از رسول خدا ( صلى الله عليه وآله وسلم ) ده آية را فرامى گرفتند وبه فراگرفتن ده آية ء ديگر آغاز نمى كردند مگر آنگاه كه درباره ء ده آية ء نخست از لحاظ فهم وعمل ، آگاهى كسب مى كردند ) ( 3 ) . در مقدمه ء كتاب المباني آمده است : ( وقتي خداوند متعال به نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) وعده داد قرآن كريم را براي أو حفط خواهد كرد وآنرا در قلب مباركش پايدار نگاه خواهد داشت ، از نسيان قرآن كريم احساس امنيت خاطر مى كرد ، لذا به حفظ قرآن كريم براي امتش همت گمارد ، وهمواره قرآن را برمردم قرائت مى نمود وآنان نيز بر آنحضرت قرائت مى كردند ، وآنحضرت أحيانا آنانرا با مضامين قرآن نصيحت مى فرمود ، وپس از تلاوت قرآن فرائض واحكام وآنچه را كه درخور تأويل وتفسير آن بود براي آنان بيان مى كرد ( 4 ) . مرحله ء سوم مرحله ء سوم بدين صورت بود كه عده أي از مسلمين آيات وسور قرآن كريم را به عده أي ديگر تعليم مى دادند . اين كار نيز بر حسب دستور نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) وارشاد آنحضرت صورت مى گرفت ، علاوة بر

--> 1 . الجامع لاحكام القرآن 10 / 7207 ، ط كتاب الشعب . 2 . البيان في تفسير القرآن : آية الله خوئى ، ص 38 ، به نقل از تفسير قرطبي 1 / 39 . 3 . همان مأخذ وصفحه ، به نقل از بحار الأنوار ، ط سنگى 19 / 28 . 4 . مقدمتان في علوم القرآن ، ص 23 . نويسنده ء المباني ، حديثي را - با اسناد به أبى بن كعب - از نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) روايت مى كند كه آنحضرت مردم را به قرائت سوره ها به صورت جداى از يكديگر تشويق مى فرمود . وأين خود نشان مى دهد كه آنحضرت مردم را به قرائت قرآن ارشاد مى كرد . حديث طولاني است ( بنگريد به مقدمتان ، ص 64 - 74 ) .