السيد حيدر الآملي
مقدمه 44
جامع الأسرار ومنبع الأنوار
ر . ك . مقدمهء عربى ، ص 22 ، شمارهء 8 ( A ) . 9 - رسالة الأركان ، نام اين اثر در جامع الاسرار ( ص 3 ) آمده است . مؤلف در اين اثر اركان پنجگانه ديانت اسلامى ( نماز ، روزه ، زكات ، حج ، جهاد ) را از ديدگاه شريعت ، طريقت و حقيقت مورد تفسير قرار داده است ( مقدمهء عربى ، ص 22 ، شمارهء 9 ) . مىتوان تأويل حيدر آملى را با تأويل اسماعيلى پنج ركن مقايسه كرد . عنوان اثر با عناوين شمارهء 1 و 27 هم خوانى دارد ( A ) . 10 - رسالة الأسماء الإلهية و تعيين المظاهر لها من الاشخاص الانسانية من آدم إلى محمد ، مسئلهء مظاهر ( formes epiphaniques ) يكى از مهمترين مباحث حكمت شيعى امامى است . مؤلف در نص النصوص از اين رسالة نام برده است . مقدمهء عربى ، ص 5 ، شمارهء 10 . آقاى عثمان يحيى ياد آور مىشود كه حتى عنوان اين اثر به عنوان فصوص الحكم ابن عربى شباهت دارد . 11 - رسالة الأمانة في تعيين الخلافة الربانية ، تفسير عرفانى آيهء 72 سورهء الأحزاب . مؤلف همين مطلب را بر تفصيل در جامع الاسرار مىآورد و به نظر مىرسد كه يكى از موضوعات مورد علاقهء وى باشد . بار امانتى كه انسان پذيرفت و ساير كائنات از پذيرفتن آن اعراض كردند به راز امامان معصوم و بنياد باطني تشيع اشاره دارد . اگر در آيه ، انسان « ظلوم و جهول » توصيف شده است از باب طعن نيست بلكه ستايش از اوست . چنين تفسيري را مىتوان در نزد برخى مفسران شيعى ، به عنوان مثال ، ملا فتح الله ، منهاج الصادقين ( به فارسي ، تهران 1309 هجرى ، ج 2 ذيل آيهء مذكور در بالا ) باز يافت . اما انسان نمىتواند بار امانت الهى را به دوش بكشد . مگر از اين حيث كه انسان نمىداند كه غيرى جز خدا وجود دارد ( كذا ! ) . ر . ك به مقالهء ما در Melanges H . . Masse P . 14 s . s . و همينطور نوشته ما با عنوان : xxx فصل Le combat spirituel du shi'isme in Eranos - Jahrbuch سيد حيدر در جامع الاسرار ( ص ، 3 ، 22 ) ، نقد النقود ( ص ، 693 ) و همينطور در مقدمهء نص النصوص از اين رسالة نام مىبرد . ر . ك . مقدمهء عربى ، ص 4 ، شمارهء 7 و ص 23 ، شمارهء 11 . 12 - رسالة اتنيه في التنزيه ، به فارسي . رساله اى در تنزيه ( via negationis ) .