الشيخ محمد تقي بهجت

397

جامع المسائل ( فارسي )

تمييز ، مورد احتياط به مصالحه است ، اگر چه ثبوت ارش در مطلق زيادتى بر عدد كه معلوم است اجمالًا با زيادتى عدد ، خالى از وجه نيست . ساقط شدن دندان و معلوم نشدن اصالت آن و اگر ساقط شد دندانى و معلوم نشد اصالت آن ، با علم اجمالى به زائد ، و اختبار ممكن نشد به واسطهء موت مجنىّ عليه يا غير آن ، اظهر ثبوت اقل الامرين از ديه و ارش است ؛ و اگر علم به وجود زائد نبود ، پس در اعتبار غلبه زيادتى محتمله در صورت موافقت با غالب ، تأمل است ، و احوط اكثر از ارش و ديه يا صلح است ، و وجوب اقل الامرين فقط محتمل است . اگر دندانها از 28 كمتر يا بيشتر باشد و در صورت نقصان دندانها از 28 به حسب خلقت يا آفتى يا جنايتى ، به قدر عدد ناقص ، از ديه كامله استثناء مىشود در صورت اذهاب بقيه كه موجود بوده قبل از جنايت اخيره . و اگر زائد از معتاد كه 28 باشد بوده ( مثل 32 ) پس اذهاب جميع شد ، ديه كامله در 28 ثابت است ، و ارش در زائد خالى از وجه نيست . اختلاف رنگ دندان ، و تغيير رنگ اختلاف رنگ دندان در صورتى كه بحسب خلقت باشد ، تأثيرى در ديه ندارد . اگر دندان قلع نشد بلكه تغيير لونى در آن حاصل شد پس در تغيير به سبزى و زردى ، با ذهاب بعض منافع يا عدم ذهاب آن ، در آن ارش است ؛ و اگر تغيير به سياهى باشد بدون عود به لون اصلى ، در آن دو ثلث ديهء آن است ؛ و اگر در خضرة و صفرة ذهاب تمام منافع شد ، الحاق آن به شلل در ثبوت دو ثلث متّجه است . و در فرض انفكاك سياه شدن از ذهاب تمام منافع تأمل است ، احتياط در صورت تحقق فرض در صلح است نسبت به زائد از دو ثلث ديهء يك دندان سياه . اگر بعد از سياهى به سبب جنايت ، قلع شد به سبب جنايتى ديگر ، در آن ثلث است .