الشيخ محمد تقي بهجت
346
جامع المسائل ( فارسي )
اناطهء اكتفاى به بذل قيمت سوقيه به تراضى و در تراضى و صلح مطلق نمىتواند اكتفا به بذل قيمت سوقيه نمايد مگر با تراضى جديد ، پس واجب نيست قبول بر ولىّ . و با مطالبه ولىّ ، واجب نيست اداء بر قاتل باذل عين ، هر كدام از اعيانى كه طرف تخيير است باشد . بلى اگر متمكن از غير چيزى كه در ماليت با امور ششگانه موافق است نباشد ، اظهر اين است كه مىتواند اداء نمايد ، و آن كه بر ولىّ واجب است قبول ، بعد از مصالحه مطلقه مذكوره . و حكم تلفيق از اصول ششگانه حكم قيمت سوقيه است بنا بر اظهر . ب - ديهء شبيه به عمد ديه شبيه عمد صد شتر است . و در تفصيل آن دو روايت است : صحيحهء عبد الله بن سنان « 40 خلفة » « 30 حقّة » « 30 بنت لبون » ، و رواية ابى بصير « 33 حقّة » « 33 جذعة » « 34 ثنيهء » طروقهء فحل . و قول به تخيير بين اين دو تفصيل ، خالى از وجه نيست ، لكن تعين اول احوط است . اگر جانى ديهء شبيه به عمد را نداشته باشد و اين ديه بر جانى است . و اگر نداشته باشد استسعاء مىشود ؛ و اگر ممكن نباشد يا وفات كند و راهى براى بذل آن از اقارب يا سائر مسلمين نباشد از بيت المال اداء مىشود در صورتى كه بر بيت المال اداء ديون غير مقدوره مسلمين باشد . زمان اداى ديه در شبه عمد اداء ديه در شبه عمد محدود است در طرف اقل به يك سال و در طرف اكثر به سه سال ( يعنى استحقاق استيفاء در كمتر از يك سال نيست و در بيش از سه ، استحقاق تأخير و تأجيل نيست ) و در ما بين يك و سه احوط توافق قاتل و ولىّ است . بعض فروع اختلاف در اختلاف ولىّ و قاتل ، در حامل بودن آن چه در ديه معتبر است حامل بودن آن از