الشيخ محمد تقي بهجت
330
جامع المسائل ( فارسي )
صحيح به مخروم با اداء ديهء خَرم يا قطع تا حدّ قطع و اخذ ديه براى بقيه ، پس محل تردّد است و احوط صلح بر ديه است . قصاص در دندان دندان ريشه دار اگر از اصلش كنده شود ، قصاص دارد ؛ و همچنين از ظاهرش اگر شكسته شود ، با رعايت مماثلت در قصاص و ملاحظهء آلت قطع در قصاص چه در تمام ظاهر باشد يا در بعض آن . اخبار اهل خبره به رويش يا عدم رويش دندان كنده شده و اگر اهل خبره ، به عود مقلوع از آن اخبار كردند ، قصاص نمىشود مگر بعد از گذشتن زمانى كه براى عود تعيين كردهاند و عدم عود آن بنا بر احوط . و در صورت حكم اهل خبره به عدم عود يا عدم حكم با ظهور عدم به حسب غلبهء آن ، قصاص مىشود ؛ پس اگر قبل از قصاص ( بعد از يأس يا قبل از آن ) عود كرد و ناقص يا متغير بود در آن حكومت است بنا بر احوط ؛ و اگر به نحو سابق عود كرد پس ثبوت ارش در صورت تفاوت قيمت در مملوك ، موافق احتياط است و ترك قصاص موافق احتياط است ؛ و اگر عود نكرد و مأيوس شدند از عود ، محل قصاص است . و همچنين در دندان شير طفل ، صبر مىنمايند تا زمان يقين ، پس اگر عود كرد ، ارش با تفاوت قيمت در مملوك ، احتياط است ؛ و اگر عود نكرد ، محل قصاص است و احتياط غير متروك در مصالحه بر ديه است ؛ و اگر قصاص شد يا ديه مأخوذ شد احتياط در اعادهء ديه ( يعنى زائد بر ارش ) و در اداء ديهء آن چه در قصاص قلع شده است [ مىباشد ] حتى اگر برويَد آن چه به قصاص قلع شده است ، و الله العالم . اگر صبى مجنى عليه ، قبل از يأس از عود وفات كرد ، احوط براى وارث ، ترك مطالبهء زائد بر ارش است . و اگر ناقص يا متغير عود كرد ، ارش مقلوعه ، و تغيّر و نقص عود كننده ، موافق احتياط است .